Nitrit nereden çıkar?
Azot döngüsünde amonyak önce nitrite, sonra nitrata dönüşür. Bu iki adımı farklı bakteri grupları yürütür. Mississippi State Üniversitesi'nin su kalitesi rehberi, amonyak bol olduğunda amonyağın nitrite çevrilme hızının nitritin nitrata çevrilme hızını geçebileceğini ve aradaki farkın nitrit birikimi olarak görüldüğünü anlatır.
Bu yüzden nitrit çoğu zaman amonyaktan biraz sonra yükselir. Yeni kurulan tanklarda amonyak düşmeye başlarken nitritin tırmanması sık görülen bir tablodur. Olgun tanklarda ise fazla yem, oksijen düşüşü ya da filtre bakterilerini etkileyen bir müdahale aynı dengesizliği yaratabilir.
Kahverengi kan: nitrit balığın içinde ne yapar?
Kroupova ve arkadaşlarının 2005 tarihli derlemesine göre tatlı su balıkları nitriti solungaçlarındaki klorür taşıma yolundan aktif olarak alır. Kana geçen nitrit hemoglobini methemoglobine oksitler. Methemoglobin oksijen bağlayamadığı için suda yeterince oksijen olsa bile dokulara giden oksijen azalır. Methemoglobin oranı yükseldiğinde kan ve solungaçlar çikolata kahvesi bir renk alabilir.
Aynı derleme nitritin yalnızca oksijen taşınmasını değil iyon dengesini, solunumu, dolaşımı ve boşaltımı da etkileyebildiğini aktarır. Bu nedenle nitrit yüksekken balık yüzeye yakın durabilir, hızlı solunum yapabilir ve hareketleri yavaşlayabilir. Merck Veteriner El Kitabı, yüzeyde hava yutma davranışının olası nedenleri arasında düşük oksijenin yanında yüksek nitriti de sayar.
Klorür neden önemli?
Nitrit ile klorür solungaçta aynı giriş kapısını kullanır. Suda klorür ne kadar fazlaysa nitritin içeri alınması o kadar zorlaşır. Kroupova ve arkadaşları sudaki klorür miktarını nitrit toksisitesini belirleyen en önemli etkenlerden biri olarak tanımlar; Merck de klorürün solungaç yüzeyinde nitritin rakibi gibi davrandığını belirtir.
Bu ilişki, aynı nitrit değerinin iki farklı akvaryumda neden farklı sonuçlar doğurabildiğini açıklar. Yumuşak, klorürü düşük sularda balıklar nitrite daha açık olabilir. Toksisite ayrıca pH, sıcaklık, oksijen, balığın türü, boyu ve maruz kalma süresiyle değişir. Suya tuz katmak bir tedavi kararıdır; türünüze uygun olup olmadığını su canlılarıyla çalışan bir veteriner hekimle konuşmanız en doğrusudur.
Değeri doğru okumak
Merck ve UF/IFAS kaynakları sağlıklı bir tankta nitritin sıfır olmasını, 0,1 mg/L'nin üzerindeki değerlerin toksik kabul edilmesini önerir. Birçok test kiti sonucu nitrit-azotu (NO2-N) olarak verir. Merck'e göre gerçek nitrit miktarını bulmak için bu değer 3,3 ile çarpılır; yani kitte 0,1 mg/L NO2-N görüyorsanız suda yaklaşık 0,33 mg/L nitrit vardır. Kitinizin hangi birimle okuduğunu ambalajından kontrol edin.
İlk adımlar
Sık sorulanlar
Nitrit sıfırken balıklarda hâlâ hızlı solunum var, neden?
Hızlı solunumun nitrit dışında da nedenleri olabilir: düşük oksijen, yüksek sıcaklık, amonyak ya da solungaç hastalıkları bunların başındadır. Oksijen, amonyak ve sıcaklığı da ölçmek doğru adımdır.
Nitrit neden amonyak düştükten sonra yükseliyor?
Amonyağı nitrite çeviren bakteriler, nitriti nitrata çeviren bakterilerden önce çoğalır. Bu yüzden yeni bir filtrede amonyak azalırken nitrit bir süre birikir ve ikinci bakteri grubu yetiştikçe düşer.
Kitim NO2-N gösteriyor, eşikleri nasıl kullanmalıyım?
NO2-N değerini 3,3 ile çarparak nitrite çevirebilirsiniz. Eşikleri kullanırken kitinizin birimiyle kaynağın birimini eşleştirmek, yanlış alarm ya da yersiz rahatlama riskini azaltır.
Kaynaklar
Bulgu: Nitritin tatlı su balığında solungaçtan klorürle yarışarak aktif biçimde alındığını, hemoglobini methemoglobine oksitleyerek kanın oksijen taşımasını bozduğunu; iyon dengesi, solunum, dolaşım ve boşaltımı etkilediğini; sudaki klorürün nitrit toksisitesini etkileyen en önemli etkenlerden biri olduğunu, toksisitenin pH, sıcaklık, oksijen, tür, boy ve maruziyet süresine göre değiştiğini söyler.
Sınır: Derleme; çoğu veri üretim türlerinden.
DOI: 10.17221/5650-VETMED ↗Bulgu: Düşük çözünmüş oksijen ve yüksek amonyağın balığı en doğrudan öldüren iki su değeri olduğunu söyler. Referans değerler: DO >5 mg/L; TAN 0 mg/L (tatlı suda çoğu durumda <1 mg/L tolere edilir; pH 8,5 üzerindeyse sorun); hesaplanan NH3 0,05 mg/L'de solungaç dokusunda değişiklik, 2 mg/L birçok balık için öldürücü; nitrit >0,1 mg/L toksik ve methemoglobin (kahverengi kan) yapar, klorür solungaçta nitritle yarışır; nitrat tatlı suda <20 mg/L (kitler çoğu kez NO3-N verir, ×4,4); pH tatlı suda 6,5–9,0, öldürücü sınırlar yaklaşık 4 ve 10; alkalinite ≥100 mg/L CaCO3, <50 mg/L'de tampon yetersiz; CO2 >12 mg/L toksik; klor/kloramin 0,02 mg/L'de olumsuz etki, 0,04 mg/L'de ölüm; H2S 0,5 mg/L'de akut ölüm, her tespit ciddi; sıcaklık değişimi saatte en fazla 1 °C.
Sınır: Veteriner hekimlere yönelik genel referans; türler arası farklar büyük, değerler genel yol göstericidir.
Kaynağa git ↗Bulgu: Amonyağın başlıca kaynağının balığın kendisi, ikincil kaynağın yem ve organik madde çürümesi olduğunu; iyonize olmayan amonyağın (UIA) iyonize formdan yaklaşık 100 kat toksik olduğunu, 0,05 mg/L üstünde balığa zarar verdiğini, 2,0 mg/L'de öldürdüğünü; sağlıklı tankta amonyağın sıfır olması gerektiğini söyler. Yeni biyofiltrenin 6–8 haftada olgunlaştığını, nitrifikasyon bakterilerinin oksijen ve alkaliniteye ihtiyaç duyduğunu, alkalinite 20 mg/L'nin altına inince çalışamadığını, nitritin 0,10 mg/L gibi düşük düzeyde toksik olduğunu, aşırı yemlemenin yüksek amonyağın başlıca nedeni olduğunu belirtir.
Sınır: Yayın 1990'da çıkmış, 2012'de gözden geçirilmiş; havuz ve tank ağırlıklı.
Kaynağa git ↗Bulgu: Amonyağın balık boşaltımının başlıca azotlu atığı olduğunu; amonyak yüksekken amonyak oksidasyonu nitrit oksidasyonunu geçince nitritin biriktiğini; yosunun gece oksijen ihtiyacını karşılayamadığını ve havalandırmanın genellikle 3–4 mg/L kritik düzeyde başlatıldığını; yaz sabahları 5–10 mg/L CO2'nin yaygın olduğunu söyler.
Sınır: Ticari kedi balığı havuzları için.
Kaynağa git ↗