Sitedeki her bilgi aşağıdaki kaynaklara dayanır. Kaynakları kanıt türüne göre ayırıyoruz: süs balığıyla yapılan deneyler doğrudan, akuakültür balık çalışmaları destekleyici, laboratuvar çalışmaları mekanizma kanıtıdır.
Doğrudan kanıt
Süs balığı ve akvaryum
Süs balıklarıyla ya da akvaryuma yakın sistemlerle yapılan deneyler.
Destekleyici
Akuakültür ve derlemeler
Ticari yetiştiricilikte balık çalışmaları ve sistematik derlemeler.
Mekanizma
Laboratuvar
Bakterilerin organik madde ya da patojenlerle etkileşimini inceleyen çalışmalar.
98 kaynak
Environmental Diseases of Aquatic Animals in Aquatic SystemsRehber kaynakFrancis-Floyd R ve ark. · 2026 · Merck Veterinary Manual
Bulgu: Düşük çözünmüş oksijen ve yüksek amonyak balığı doğrudan öldürme olasılığı en yüksek iki su değeridir. Serbest amonyak 0,05 mg/L üzerinde solungaç dokusuna zarar verir; amonyak uyuşukluk, iştahsızlık, dönme ve kasılmalı yüzme ile ilişkilidir. Nitrit kahverengi kan hastalığına yol açar ve balıklar yüzeyde hava yutar; yüzeyde hava yutmanın ayırıcı nedenleri düşük oksijen, yüksek nitrit ve solungaç hastalığıdır. Klor 0,02 mg/L gibi düşük düzeylerde zararlıdır. Birkaç derecelik ani sıcaklık değişimi bağışıklığı bozabilir; taşımada saatte en fazla yaklaşık 1 °C değişim önerilir.
Sınır: Veteriner hekimlere yönelik genel başvuru metni; türe özgü eşikler değişebilir.
Kaynağa git ↗Routine Health Care of FishRehber kaynakFrancis-Floyd R ve ark. · 2026 · Merck Veterinary Manual (evcil hayvan sahipleri bölümü)
Bulgu: Hastalığın genel işaretleri arasında yüzme davranışında değişiklik, uyuşukluk, yem yememe, yavaş ya da hızlı solunum, renk kaybı, şişlik, kilo kaybı ve alışılmadık pozisyonlarda yüzme, sürüklenme ya da su yüzünde kalma yer alır. Günlük bakımda balıklar, su sıcaklığı ve ekipman kontrol edilir.
Sınır: Evcil hayvan sahiplerine yönelik özet metin; belirtileri nedenlerle eşleştirmez.
Kaynağa git ↗Parasitic Diseases of FishRehber kaynakPetty BD ve ark. · 2026 · Merck Veterinary Manual
Bulgu: Dış parazitler mukus artışı, sürtünme, yüzeyde hava yutma, hızlı solunum, uyuşukluk, yüzgeçleri gövdeye yapıştırma ve koyulaşan renk ile ilişkilidir. Solungaç yassı solucanları (monogeneanlar) taşıyan balıklar hızlı nefes alır, solungaç kapaklarını açık tutar ve gövdelerini sürter. Kadife hastalığında balığa altın-kahverengi bir ton gelir. İç parazitlerde iştah yerinde olsa bile kilo kaybı ve çökük karın görülebilir.
Sınır: Veteriner hekimlere yönelik; kesin tanı mikroskobik inceleme gerektirir.
Kaynağa git ↗Management of Aquarium FishRehber kaynakPetty BD ve ark. · 2026 · Merck Veterinary Manual
Bulgu: Yeni balıklar için karantina süresi en az 30 gündür, gerekirse daha uzun tutulur. Yeni kurulan akvaryumda amonyak birikimi (yeni tank sendromu) balıkların uyuşuk ve iştahsız olmasına ve ölümlere yol açabilir; sıkıntıdaki balıklar yan yatabilir.
Sınır: Veteriner hekimlere yönelik; yüzme kesesi sorunlarını ayrıntılı ele almaz.
Kaynağa git ↗Disorders and Diseases of FishRehber kaynakFrancis-Floyd R ve ark. · 2026 · Merck Veterinary Manual (evcil hayvan sahipleri bölümü)
Bulgu: Solungaç ve deri parazitleri taşıyan balıklar kaşıntıyı gidermek için nesnelere sürtünür; bazı parazitlerde renk donuklaşır. Aeromonas enfeksiyonlarında karında sıvı birikmesi (dropsi, 'çam kozalağı' görünümü) görülebilir.
Sınır: Evcil hayvan sahiplerine yönelik özet; yüzme kesesi sorunlarına değinmez.
Kaynağa git ↗Bacterial Diseases in Aquaculture (Columnaris and Related Diseases)Rehber kaynakYanong RPE ve ark. · 2026 · Merck Veterinary Manual
Bulgu: Columnaris ve benzeri Flavobacterium hastalıklarında deri ya da solungaç yaraları sümüksü veya pamuk benzeri bir tabakayla örtülür; altında doku yıkımı ve kanama bulunur. Columnaris riskini azaltmada organik yükü düşürmek ve yaralanmaları önlemek öne çıkar. Bakteriyel solungaç hastalığı kalabalık, yüksek organik yük ve yüksek amonyakla ilişkilidir; solungaçlar şiş ve alacalı görünür.
Sınır: Daha çok üretim balıklarına odaklı; akvaryum için genelleme dikkatli yapılmalı.
Kaynağa git ↗Bacterial Diseases of FishRehber kaynakPetty BD ve ark. · 2024 · Merck Veterinary Manual
Bulgu: Bakteriyel salgınlara yatkınlık sıklıkla kötü su kalitesi, organik yük, taşıma, belirgin sıcaklık değişimleri ve oksijen düşüklüğü ile ilişkilidir. Bazı bakteriyel hastalıklarda karın boşluğunda sıvı birikmesi, göz dışarı çıkması, solukluk, deri yaraları ve zayıflama görülebilir; columnaris gibi bazı enfeksiyonlarda ölümler hızlı başlayabilir.
Sınır: Veteriner hekimlere yönelik; belirtiler hastalığa özgü değildir.
Kaynağa git ↗Mycotic Diseases of Fish (Aquarium Fish)Rehber kaynakPetty BD ve ark. · 2024 · Merck Veterinary Manual
Bulgu: Sudaki mantarlar çoğunlukla yaralanma, başka bir enfeksiyon ya da kötü su kalitesi ve düşük sıcaklık gibi çevresel zorlanmaların ardından dokuya yerleşen ikincil etkenler olarak görülür. Saprolegnia ve diğer Oomycota üyeleri gerçek mantar değil, mantar benzeri canlılardır.
Sınır: Kısa ansiklopedik bölüm; sıcaklık eşiği vermez.
Kaynağa git ↗Ammonia in Aquatic Systems (FA16/FA031)Rehber kaynakFrancis-Floyd R ve ark. · 2022 · UF/IFAS EDIS
Bulgu: Amonyak büyük ölçüde solungaçlardan atılır; düşük düzeyde bile stres ve solungaç hasarı yapar, uzun süre maruz kalan balık bakteriyel enfeksiyonlara daha yatkın olur. İyonlaşmamış amonyak 0,05 mg/L'yi aştığında doku hasarı başlayabilir; oranı pH ve sıcaklık yükseldikçe artar. Nitrit 0,10 mg/L gibi düşük düzeylerde toksik olabilir; biyofiltrenin kurulması 6–8 hafta sürer. Balığın görünüşü ya da davranışı değiştiğinde su hemen test edilmelidir.
Sınır: Ev akvaryumu ve üretim için genel rehber; türe özgü eşik vermez.
DOI: 10.32473/edis-fa031-2022 ↗Dissolved Oxygen for Fish Production (FA27)Rehber kaynakFrancis-Floyd R · 2020 · UF/IFAS Extension EDIS
Bulgu: Optimum sağlık için 5 mg/L ve üzeri çözünmüş oksijen önerir; çoğu tür 2–4 mg/L'de sıkıntıya girer, 2 mg/L altında ölüm görülür, büyük balıklar önce etkilenir. Sıcak su daha az oksijen tutar (32 °C'de doygunlukta 7,4 mg/L, 7 °C'de 11,9 mg/L) ve sıcakta balığın oksijen ihtiyacı artar. Oksijen tüketimini artıranlar: aşırı bitki/yosun, organik atık ve fazla yem, çürüyen organik madde, yosun ölümü; bulutlu durgun hava fotosentezi azaltır. Belirtiler: yüzeyde hava yutma, aniden yem bırakma, suyun renginin hızla değişmesi, kokuşmuş koku.
Sınır: Dış ortam havuzları için yazılmış; kapalı akvaryumda fotosentez payı daha küçüktür.
Kaynağa git ↗Providing a Home for FishRehber kaynakFrancis-Floyd R. ve ark. · 2020 · Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version)
Bulgu: Kötü su kalitesi çevresel hastalıkların en sık nedenidir. Yararlı bakteriler 4–6 haftada kendiliğinden gelişir; balıklar birer ikişer eklenmelidir. Tatlı suda yaklaşık 1 cm balık için 36 cm² yüzey alanı önerir; soğuk suda (japon balığı) bu oran azaltılmalıdır. Bakım yemi günde vücut ağırlığının %1–2'si, büyüme yemi %3–5'i; aşırı yemleme sağlık sorunlarına ve kirli tanka yol açar; kuru yem 2 aydan uzun bekletilmemelidir. 24 saat ışık balığı strese sokar; yeni balık poşeti 20–30 dakika yüzdürülerek sıcaklık eşitlenmelidir.
Sınır: Evcil hayvan sahibi sürümü; yoğunluk kuralı kaba bir başlangıç ölçüsüdür.
Kaynağa git ↗Selection of FishRehber kaynakFrancis-Floyd R. ve ark. · 2020 · Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version)
Bulgu: Sağlıklı balığın pulları, yüzgeçleri ve derisi pürüzsüz ve lekesizdir; deri ve yüzgeçler bütün, kanlı ya da yırtık değildir; gözler parlak, bulanık değildir; balık düzenli ve dengeli yüzer. Hasta balık çoğu zaman düzensiz yüzer (döner ya da sürüklenir) veya durgundur.
Sınır: Satın alma anına yönelik kısa bir kontrol listesi.
Kaynağa git ↗Introduction to Fish Health Management (CIR921/FA004)Rehber kaynakFrancis-Floyd R. · 2018 · UF/IFAS Extension, EDIS
Bulgu: Balık sağlığı yönetiminin temeli tedavi değil korunmadır; su kalitesi, beslenme ve temizlik olmadan fırsatçı hastalıklar engellenemez. Hasta balık çoğu zaman ölümden önce yemi bırakır ve durgunlaşır; hastalık şüphesinde ilk iş su kalitesini ölçmektir (en az çözünmüş oksijen, amonyak, nitrit, pH; ayrıca alkalinite, sertlik, şehir suyu kullanılıyorsa klor).
Sınır: Ticari yetiştiricilik ve havuz odaklı; 1990'da yayımlanmış, 2018'de gözden geçirilmiş.
DOI: 10.32473/edis-fa004-1990 ↗Ichthyophthirius multifiliis (White Spot) Infections in Fish (CIR920/FA006)Rehber kaynakFrancis-Floyd R ve ark. · 2016 · UF/IFAS EDIS
Bulgu: Beyaz benek etkeni tek hücreli, yalnızca canlı balıkta yaşayabilen bir parazittir; tek bir hücre bir kuşakta 1024'e kadar yavru verebilir. 24–26 °C civarında yaşam döngüsü yaklaşık 3–6 günde tamamlanır; ılık suda hastalık çoğunlukla nakilden 1–3 hafta sonra görünür ve yeni balıklar için en az 30 günlük karantina önerilir. Benekler görünmeden önce sürtünme, mukus artışı, iştahsızlık görülebilir; enfeksiyon yalnızca solungaçtaysa benek hiç görülmeyebilir.
Sınır: Uzantı rehberi; ilaç uygulama bölümleri bu sitede kullanılmadı.
DOI: 10.32473/edis-fa006-1991 ↗Stress—Its Role in Fish Disease (Circular 919/FA005)Rehber kaynakFrancis-Floyd R · 2015 · UF/IFAS Extension, EDIS
Bulgu: Kötü su kalitesi, kalabalık, saldırgan ya da bölgeci türlerle birlikte tutulma, sıcaklık, taşıma ve elle tutma balıkta stres yaratır. Stres mukus tabakasının koruyuculuğunu azaltır ve bağışıklığı baskılar; özellikle ani soğuma bağışıklık yanıtını belirgin biçimde yavaşlatır. Kötü su kalitesi pek çok hastalık salgınından önce gelir.
Sınır: Genel kavramsal rehber; deneysel veri sunmaz.
Kaynağa git ↗Ammonia in Aquatic Systems (FA16)Rehber kaynakFrancis-Floyd R ve ark. · 2012 · UF/IFAS Extension EDIS
Bulgu: Amonyağın başlıca kaynağının balığın kendisi, ikincil kaynağın yem ve organik madde çürümesi olduğunu; iyonize olmayan amonyağın (UIA) iyonize formdan yaklaşık 100 kat toksik olduğunu, 0,05 mg/L üstünde balığa zarar verdiğini, 2,0 mg/L'de öldürdüğünü; sağlıklı tankta amonyağın sıfır olması gerektiğini söyler. Yeni biyofiltrenin 6–8 haftada olgunlaştığını, nitrifikasyon bakterilerinin oksijen ve alkaliniteye ihtiyaç duyduğunu, alkalinite 20 mg/L'nin altına inince çalışamadığını, nitritin 0,10 mg/L gibi düşük düzeyde toksik olduğunu, aşırı yemlemenin yüksek amonyağın başlıca nedeni olduğunu belirtir.
Sınır: Yayın 1990'da çıkmış, 2012'de gözden geçirilmiş; havuz ve tank ağırlıklı.
Kaynağa git ↗Freshwater Ornamental Fish Commonly Cultured in Florida (Circular 54/FA054)Rehber kaynakHill J.E. ve ark. · 2010 · UF/IFAS Extension, EDIS
Bulgu: Ciklet türlerinin sayısı 1300–2000 arasında tahmin edilir; en büyük çeşitlilik Doğu Afrika'nın Malavi, Tanganika ve Viktorya göllerindedir. Tüm cikletler bir tür ebeveyn bakımı gösterir, birçoğu güçlü bölgecidir; kimi kaya üzerindeki algleri kazıyan otçul, kimi yırtıcıdır. Labirent balıkları solungaçtan türemiş labirent organıyla hava solur; canlı doğuranlarda dişi birden çok erkeğin spermini taşıyabilir.
DOI: 10.32473/edis-fa054-2002 ↗Aquarium Setup and Maintenance (VM144/VM107)Rehber kaynakFrancis-Floyd R. ve ark. · 2003 · UF/IFAS Extension, EDIS
Bulgu: Yeni akvaryumda biyofiltrenin oturması için ilk 4–6 hafta az balıkla başlanmasını, yeni balıkların ideal olarak 30 gün karantinada tutulmasını önerir. Biyofiltre oturana kadar toplam amonyak, nitrit ve pH yakından izlenmeli; oturduğu nitritin düşmesinden anlaşılır. Düşük pH daha az zehirli amonyuma, yüksek pH daha zehirli NH3'e kayar; tamponu zayıf suda (alkalinite <50 mg/L) pH ani düşebilir.
Sınır: Arşiv belgesi (2003); genel ev akvaryumu rehberi.
DOI: 10.32473/edis-vm107-2003 ↗Fish Health Management Considerations in Recirculating Aquaculture Systems – Part 1: Introduction and General Principles (Cir 120/FA099)Rehber kaynakYanong R.P.E. · 2003 · UF/IFAS Extension, EDIS
Bulgu: Yakalama, nakil ve yem değişimi bağışıklığı baskılar; karantina yeni balığa diğer balıklar ve patojenler olmadan yeme, suya ve bakıma alışma süresi tanır. Ayrı ekipman, ‘hep birlikte giriş–hep birlikte çıkış’ düzeni, günlük gözlem ve karantina sonunda birkaç yerleşik balıkla bir–iki haftalık ortak bekletme önerilir. Cikletlerin saldırgan olabileceğini ve siyah melek yavrularında kalıtsal düşük yaşama oranını not eder.
Sınır: Devridaim sistemleri ve tesisler için yazılmış; ev akvaryumuna uyarlanarak kullanıldı.
DOI: 10.32473/edis-fa099-2003 ↗Nematode (Roundworm) Infections in Fish (Cir 91/FA091)Rehber kaynakYanong RPE · 2002 · UF/IFAS EDIS
Bulgu: Bağırsak yuvarlak kurtları, iyi yediği hâlde zayıflayan balıkta akla gelmelidir. Camallanus türlerinde ilk işaret çoğunlukla anüsten sarkan kırmızı, ip gibi bir kurttur; çikletler ve lepistes, kılıçkuyruk gibi doğurganlarda görülür. Tubifex gibi canlı yemler kurt larvası taşıyabilir. Eustrongylides larvaları karın boşluğuna yerleşip belirgin karın şişliğine yol açabilir.
Sınır: Uzantı rehberi; ilaç bölümleri kullanılmadı.
Bulgu: Süs balıklarının beslenmesi büyük ölçüde başka türlerden elde edilen bilgiye dayanır. Yavru yemlerinde ham protein çoğu zaman %50'nin üzerinde, bakım yemlerinde %25–35 civarındadır. Yem kolay acıyabilir; ideal olarak ayda bir alınmalı, serin ve kuru yerde, en fazla üç ay saklanmalıdır. Pul yemde gereken hacim yanıltıcı olabilir.
Sınır: Arşiv belgesi; türlere özgü ihtiyaçlar için genelleme içerir.
DOI: 10.32473/edis-fa096-2002 ↗Introduction to Fish Health Management (CIR921/FA004)Rehber kaynakFrancis-Floyd R ve ark. · · UF/IFAS Extension, EDIS
Bulgu: Hasta balıklar çoğu zaman yemi bırakır ve uyuşuk görünür; sığ suda hareketsiz asılı durma, yüzeyde hava yutma ve nesnelere sürtünme bir sorunun işaretidir. Balıkların hastalandığından şüphelenildiğinde yapılacak ilk iş su kalitesini kontrol etmektir; en az çözünmüş oksijen, amonyak, nitrit ve pH ölçülmelidir.
Sınır: Ağırlıkla havuz ve ticari yetiştiricilik için yazılmış bir yayım rehberi; yayın yılı sayfada görünmüyor.
Kaynağa git ↗Ichthyophthirius multifiliis (White Spot) Infections in Fish (CIR920/FA006)Rehber kaynakFrancis-Floyd R ve ark. · · UF/IFAS Extension, EDIS
Bulgu: Beyaz benek salgınları çoğunlukla su sıcaklığının hızlı değiştiği dönemlerde ve kalabalık ortamda görülür. Beyaz noktalar çıkmadan önce balıklarda tahriş, cama/nesnelere sürtünme (flashing), mukus artışı, halsizlik, iştahsızlık ve hareket azalması görülebilir. Parazit yalnızca solungaçtaysa beyaz nokta hiç görülmeden çok sayıda balık ölebilir; solungaçlar soluk ve şişkin olur.
Sınır: İlk yayını 1991; güncelleme yılı sayfada görünmüyor.
Kaynağa git ↗Environmental Diseases of Aquatic Animals in Aquatic SystemsRehber kaynakFrancis-Floyd R ve ark. · · Merck Veterinary Manual (Professional Version)
Bulgu: Düşük çözünmüş oksijen ve yüksek amonyağın balığı en doğrudan öldüren iki su değeri olduğunu söyler. Referans değerler: DO >5 mg/L; TAN 0 mg/L (tatlı suda çoğu durumda <1 mg/L tolere edilir; pH 8,5 üzerindeyse sorun); hesaplanan NH3 0,05 mg/L'de solungaç dokusunda değişiklik, 2 mg/L birçok balık için öldürücü; nitrit >0,1 mg/L toksik ve methemoglobin (kahverengi kan) yapar, klorür solungaçta nitritle yarışır; nitrat tatlı suda <20 mg/L (kitler çoğu kez NO3-N verir, ×4,4); pH tatlı suda 6,5–9,0, öldürücü sınırlar yaklaşık 4 ve 10; alkalinite ≥100 mg/L CaCO3, <50 mg/L'de tampon yetersiz; CO2 >12 mg/L toksik; klor/kloramin 0,02 mg/L'de olumsuz etki, 0,04 mg/L'de ölüm; H2S 0,5 mg/L'de akut ölüm, her tespit ciddi; sıcaklık değişimi saatte en fazla 1 °C.
Sınır: Veteriner hekimlere yönelik genel referans; türler arası farklar büyük, değerler genel yol göstericidir.
Kaynağa git ↗Management of Aquarium FishRehber kaynakPetty BD ve ark. · · Merck Veterinary Manual (Professional Version)
Bulgu: Yeni tank sendromunun genellikle kurulumdan sonraki ilk 6 haftada amonyak ya da nitrit yükselmesiyle görüldüğünü, tropikal tankta biyofiltrenin oturmasının 8 haftayı bulabileceğini söyler; balıksız döngüde amonyak 1–5 mg/L'ye getirilip amonyak ve nitrit sıfırlanana dek test edilir. Eski tank sendromunda küçük ve seyrek su değişimiyle biyofiltre bikarbonatı tüketir, alkalinite azalır ve pH düşer.
Sınır: Klinik rehber; süreler sıcaklığa ve sisteme göre değişir.
Bulgu: Tropikal balıkların suyunun 25 °C (77 °F) civarında tutulması gerektiğini, ılıman bölge türlerinin daha düşük sıcaklıkta daha iyi olduğunu söyler.
Sınır: Tek bir ortalama değer verir; türe özgü aralık vermez.
Kaynağa git ↗Complete ammonia-oxidizing Nitrospira and ammonia-oxidizing archaea as biological supplements for freshwater aquariaDoğrudan kanıtUmbach AK ve ark. · 2026 · bioRxiv (ön baskı)
Bulgu: Zebra balıklı yeni akvaryumlara eklenen nitrifikasyon kültürleri amonyak ve nitrit tepe değerlerini düşürdü; etki en yüksek dozda belirgindi. Mevcut ticari bir takviyenin bakteri dizileri biyofiltrede nadiren saptanırken, denenen comammox Nitrospira ve arke kültürleri yerleşip kalıcı oldu. Ticari nitrifikasyon takviyelerinin içerik ve etkinliğinin yeterince tanımlanmadığı belirtiliyor.
Sınır: Hakem değerlendirmesinden geçmemiş ön baskı; Bacillus değil, nitrifikasyon bakterileri.
DOI: 10.64898/2026.10.08.757816 ↗Poecilia reticulata (Guppy) – species summaryDoğrudan kanıtFroese R. ve ark. · 2026 · FishBase (www.fishbase.se)
Bulgu: Venezuela, Barbados, Trinidad, kuzey Brezilya ve Guyanalar kökenli; bulanık hendeklerden berrak dağ derelerine kadar geniş habitat. pH 7,0–8,0; dH 9–19; 18–28 °C; yaşamak için ılık (23–24 °C) ve bitkili sakin su ister. En büyük boy erkekte 5 cm SL, dişide 6 cm SL. Zooplankton, küçük böcek ve detritusla beslenir; en az 5 bireylik gruplar ve en az 60 cm akvaryum önerilir. Erkek 2, dişi 3 ayda olgunlaşır; 4–6 haftalık gebelik sonrası 20–40 yavru doğar, ebeveynler yavruları yiyebilir.
Kaynağa git ↗Betta splendens (Siamese fighting fish) – species summaryDoğrudan kanıtFroese R. ve ark. · 2026 · FishBase (www.fishbase.se)
Bulgu: Mekong havzası; taşkın ovalarının durgun suları, kanallar, çeltik tarlaları ve nehirler. pH 6,0–8,0; dH 5–19; 24–30 °C; en büyük boy 6,5 cm TL; bildirilen en yüksek yaş 2 yıl. Hava solumaya yatkın, köpük yuva yapar; zooplankton ve sivrisinek gibi böcek larvalarıyla beslenir. Erkekler birbiriyle dövüşür; erkeklerin çok küçük kaplarda tutulması önerilmez. Doğal populasyon IUCN'de ‘Hassas (VU)’.
Sınır: Veritabanı özeti; akvaryum soyları doğal formdan farklıdır.
Kaynağa git ↗Carassius auratus (Goldfish) – species summaryDoğrudan kanıtFroese R. ve ark. · 2026 · FishBase (www.fishbase.se)
Bulgu: Doğu Asya (Çin, Japonya) kökenli; durgun ya da yavaş akan, bitkili nehir, göl, gölet ve hendekler. pH 6,0–8,0; dH 5–19; kaydedilen sıcaklık aralığı 0–41 °C; soğuk suda daha iyi yaşar. En büyük boy 48 cm TL, yaygın boy 10 cm; bildirilen en yüksek yaş 41 yıl. Plankton, dip omurgasızları, bitki ve detritusla beslenir; en az 5 bireylik grup ve en az 100 cm akvaryum önerilir.
Sınır: 0–41 °C dayanım kaydıdır, ideal aralık değildir.
Kaynağa git ↗Symphysodon aequifasciatus (Discus) – species summaryDoğrudan kanıtFroese R. ve ark. · 2026 · FishBase (www.fishbase.se)
Bulgu: Doğu ve aşağı Amazon; derin, kayalık alanlarda yarıklar ve kökler arasında. pH 5,0–8,0; dH 0–12; 26–30 °C; en büyük boy 13,7 cm SL. Normalde sürü hâlinde, üreme döneminde bölgeci; böcek larvaları, böcekler ve planktonik omurgasızlarla beslenir. En az 5 bireylik grup ve en az 120 cm akvaryum önerilir.
Kaynağa git ↗Symphysodon discus (Discus) – species summaryDoğrudan kanıtFroese R. ve ark. · 2026 · FishBase (www.fishbase.se)
Bulgu: Amazon havzası, Rio Negro ağzı çevresi; pH 4,2–6,2; dH 0–1; 26–30 °C. Solucan, kabuklu, böcek ve bitkisel maddeyle beslenir. Her iki ebeveyn yumurta ve larvaları korur; larvalar ilk günlerde ebeveynin deri mukusuyla beslenir.
Kaynağa git ↗Labidochromis caeruleus – species summaryDoğrudan kanıtFroese R. ve ark. · 2026 · FishBase (www.fishbase.se)
Bulgu: Malavi Gölü endemiği, yalnızca gölün kuzeybatı kıyısından bilinir. 23–26 °C; en büyük boy 8,1 cm SL; ağızda kuluçka yapar. Akvaryumda bir erkeğe birden çok dişi ve en az 80 cm akvaryum önerilir. IUCN: Asgari Endişe (LC).
Sınır: pH ve sertlik verisi bu kayıtta yok; diğer mbuna kayıtlarından tamamlandı.
Kaynağa git ↗Melanochromis auratus – species summaryDoğrudan kanıtFroese R. ve ark. · 2026 · FishBase (www.fishbase.se)
Bulgu: Malavi Gölü endemiği; kayalık habitat. pH 7,0–8,5; dH 10–15; 22–26 °C. Kaya örtüsündeki algleri didikleyerek beslenir; kendi türüne saldırgandır, bir erkeğe birden çok dişi ve en az 100 cm akvaryum önerilir.
Kaynağa git ↗Pterophyllum scalare (Freshwater angelfish) – species summaryDoğrudan kanıtFroese R. ve ark. · 2026 · FishBase (www.fishbase.se)
Bulgu: Amazon havzası (Peru, Kolombiya, Brezilya), Amapá, Oyapock ve Essequibo nehirleri; yoğun bitkili, berrak ya da alüvyonlu bataklık ve taşkın alanları. pH 6,0–8,0; dH 5–13; 24–30 °C; en büyük boy 10,5 cm TL (bir kaynakta 15 cm TL). En az 5 bireylik grup, en az 100 cm akvaryum önerilir. Çift bağı kurar; iki ebeveyn bitki yüzeyine yapışık yumurtaları korur.
Kaynağa git ↗Gas bubble disease in captive Golden Trevally: Pathological insights and needs for life support system and water quality managementDoğrudan kanıtHong WH ve ark. · 2024 · Journal of Aquatic Animal Health
Bulgu: Bir akvaryumdaki toplu ölümde balıklarda anormal yüzme, durgunluk ve korneada, göz içi sıvısında ve ağız mukozasında gözle görülen gaz kabarcıkları saptandı; neden olarak toplam çözünmüş gaz düzeyi ve su dolaşım sistemindeki yapısal kusurlar incelendi.
DOI: 10.1002/aah.10237 ↗Molecular Identification of Spironucleus vortens From the Digestive Tract of Discus (Symphysodon discus Heckel, 1840) and Its Association With Mixed Bacterial CoinfectionDoğrudan kanıtPastuszka A. ve ark. · 2024 · Journal of Fish Diseases 48
Bulgu: Baş deliği hastalığı (HITH) belirtileri gösteren discusların sindirim kanalından Spironucleus vortens adlı kamçılı bir parazit tanımlanmış; aynı balıklarda birkaç bakteri türü de bulunmuştur. Laboratuvara bu belirtilerle gelen balık oranının arttığı bildirilmiştir.
DOI: 10.1111/jfd.14070 ↗Sustainable Ornamental Fish Aquaculture: The Implication of Microbial Feed AdditivesDoğrudan kanıtHoseinifar SH ve ark. · 2023 · Animals 13(10): 1583
Bulgu: Probiyotik, prebiyotik ve sinbiyotiklerin süs balıklarında sağlık, taşıma stresinin azaltılması, büyüme ve üremedeki rolünü derliyor.
Sınır: Derleme; içerdiği çalışmalar farklı tür ve suşlarla, çoğunlukla yemle uygulamayla yapılmış.
DOI: 10.3390/ani13101583 ↗Impact of abiotic factors and husbandry on saprolegniosis in salmonid farmsDoğrudan kanıtTedesco P ve ark. · 2022 · Aquaculture 561:738679
Bulgu: Saprolegnia enfeksiyonları genellikle kronik stres, kötü su kalitesi, sert ya da sık elleme ve eşlik eden hastalıklarla ilişkilendirilir. İtalya, İspanya ve İskoçya'daki çiftliklerde düşük su sıcaklığı ve elleme işlemleri Saprolegnia sıklığını artırdı; alabalıkta sıcaklık, pH ve tank yoğunluğu da etkiliydi.
DOI: 10.1016/j.aquaculture.2022.738679 ↗Care and Use of Siamese Fighting Fish (Betta splendens) for ResearchDoğrudan kanıtLichak M.R. ve ark. · 2022 · Comparative Medicine 72(3):169–180
Bulgu: Betalar pH 5,0–9,0 aralığına dayanabilir; laboratuvarda pH 7,0 ve 28 °C'de tutulur. 0,25 ppm üzerindeki amonyak sağlığa zararlıdır; testler haftalık yapılır. Sık görülen sorunlar kadife (Oodinium), yüzgeç çürümesi, Mycobacterium enfeksiyonu ve yüzme dengesi bozukluklarıdır; batma sorunu aşırı yemlemeyle ilişkilendirilmiştir. Laboratuvarda yaşam süresi yaklaşık 2 yıldır; yalnızca kuru yemle çiftleşme başarısı düşmüştür.
Sınır: Araştırma kolonisi koşulları; ev akvaryumuna birebir aktarılmamalı.
DOI: 10.30802/aalas-cm-22-000051 ↗The gill monogenean Sciadicleithrum variabilum induces histomorphological alterations in the gill tissues of the discus Symphysodon aequifasciatusDoğrudan kanıtSatora L. ve ark. · 2022 · Diseases of Aquatic Organisms 152:37–46
Bulgu: Bir üretim tesisindeki discuslarda solungaç monogeneanı (yassı solucan) solungaç yapraklarında ciddi hasar ve solunum yüzeyinde azalma oluşturmuş; tesiste ölüm oranı %90'a ulaşmıştır.
DOI: 10.3354/dao03703 ↗Monitoring water quality changes and ornamental fish behaviour during commercial transportDoğrudan kanıtVanderzwalmen M ve ark. · 2021 · Aquaculture 531:735860
Bulgu: Singapur'dan İngiltere'deki toptancıya ve oradan mağazalara uzanan zincirde neon tetra, oranda ve platy taşındı; pH, karbonat sertliği (KH), nitrat ve birçok iyon taşıma boyunca belirgin biçimde değişti. Her aşamada suda balık patojenleri saptandı; bu çalışmada salgın görülmedi, ölüm düşüktü, davranış ise aşamalar arasında en çok değişen ölçüttü.
DOI: 10.1016/j.aquaculture.2020.735860 ↗Effect of dietary probiotic supplementation on growth, survival, coloration and stress resistance in guppy (Poecilia reticulata Peters, 1859)Doğrudan kanıtSamarawardane T ve ark. · 2021 · Tropical Agricultural Research and Extension 24(3): 173-184
Bulgu: Ticari bir probiyotik ürün (AQUALACT) lepistes yemine %0, 0,5, 0,75 ve 1,0 oranında katılarak 42 gün verildi; en iyi büyüme %0,75 grubunda görüldü, renklenme ve tuzluluk stresine direnç kontrole göre iyileşti.
Sınır: Ürünün bakteri içeriği teyit edilemedi, Bacillus kanıtı olarak kullanılmadı. En yüksek oran en iyi sonucu vermedi; yalnız erkek yavrular.
DOI: 10.4038/tare.v24i3.5520 ↗Swim Bladder Disorders in Koi Carp (Cyprinus carpio)Doğrudan kanıtSirri R ve ark. · 2020 · Animals (Basel)
Bulgu: Yüzme kesesi bozuklukları ve buna bağlı denge sorunları süs balıklarında görülür ve sıklıkla gözden kaçar. Karın şişliği ve anormal yüzme davranışı gösteren dokuz koide yüzme kesesinin şekil bozukluğu/yer değiştirmesi ve kese içinde sıvı saptanmış, bazılarında bakteri üremiştir.
Sınır: Dokuz koi ile sınırlı vaka serisi; diğer türlere genellenmesi dikkat ister.
DOI: 10.3390/ani10111974 ↗Isolation and characterisation of an ISKNV-genotype megalocytivirus from imported angelfish Pterophyllum scalareDoğrudan kanıtKawato Y. ve ark. · 2020 · Diseases of Aquatic Organisms 140:129–141
Bulgu: Avustralya sınırında karantinada tutulan ithal melek balıklarından ISKNV tipi bir megalositivirüs izole edilmiştir; virüs hücre kültüründe 28 °C'de 22 ve 25 °C'ye göre belirgin biçimde daha fazla çoğalmıştır.
DOI: 10.3354/dao03499 ↗Aeromonas veronii caused bilateral exophthalmia and mass mortality in cultured Nile tilapia, Oreochromis niloticus (L.) in IndiaDoğrudan kanıtRaj NS ve ark. · 2019 · Aquaculture 512:734278
Bulgu: Her iki gözü dışarı çıkmış tilapialardan dört bakteri türü izole edildi; deneysel bulaştırmada yalnızca Aeromonas veronii 120 saat içinde balıkların tamamını öldürdü.
DOI: 10.1016/j.aquaculture.2019.734278 ↗Evaluation of the Impacts of Long-Term Enriched Artemia with Bacillus subtilis on Growth Performance, Reproduction, Intestinal Microflora, and Resistance to Aeromonas hydrophila of Ornamental Fish Poecilia latipinnaDoğrudan kanıtAhmadifard N ve ark. · 2019 · Probiotics and Antimicrobial Proteins 11(3): 957-965
Bulgu: B. subtilis ile zenginleştirilmiş Artemia ile beslenen yelken molilerde göreceli yumurta verimi, dişi başına yavru (62,93) ve yavru yaşama oranı (%70,97) en yüksekti; bağırsakta Bacillus sayısı arttı ve A. hydrophila enfeksiyonunda kümülatif ölüm en düşük gruplar arasındaydı (%68,75).
Sınır: Canlı yemle uygulama; enfeksiyon denemesinde ölüm oranı en iyi grupta bile yüksek kaldı.
DOI: 10.1007/s12602-018-9453-4 ↗Hole-in-the-head disease in discus fish, Symphysodon (Heckel, 1840): Is it a consequence of a dietary Ca/P imbalance?Doğrudan kanıtAmesberger-Freitag A. ve ark. · 2019 · Journal of Fish Diseases 42:1133–1142
Bulgu: Discuslarda baş deliği hastalığının yemdeki kalsiyum/fosfor dengesizliğiyle ilişkisi 16 hafta boyunca test edilmiş; farklı yem ve su sertliği gruplarında hiçbir balıkta hastalık gelişmemiştir. Sebep hâlâ tam bilinmemektedir.
Sınır: Küçük örneklem (grup başına 5 balık), 16 hafta.
DOI: 10.1111/jfd.13023 ↗Vertically and horizontally transmitted microbial symbionts shape the gut microbiota ontogenesis of a skin-mucus feeding discus fish progenyDoğrudan kanıtSylvain F.É. ve ark. · 2017 · Scientific Reports 7:5263
Bulgu: Discus ebeveynleri yavrularını yumurtadan çıktıktan sonra yaklaşık üç hafta deri mukusuyla besler. Yavrunun bağırsak mikrobiyotası hem ebeveyn mukusundaki hem de sudaki mikroplarla şekillenir.
DOI: 10.1038/s41598-017-05662-w ↗Columnaris disease in fish: a review with emphasis on bacterium-host interactionsDoğrudan kanıtDeclercq AM ve ark. · 2013 · Veterinary Research 44:27
Bulgu: Flavobacterium columnare tatlı su balıklarında deri yaraları, yüzgeç erimesi ve solungaç nekrozuna yol açabilir ve yüksek ölüm oranlarıyla seyredebilir. Hastalığın nasıl geliştiği hâlâ tam aydınlatılamamıştır.
Sınır: Patogenez odaklı derleme; ev akvaryumu pratiği için doğrudan öneri içermez.
DOI: 10.1186/1297-9716-44-27 ↗Water quality characteristics in controlled production of ornamental fishes as influenced by feeding a probiotic bacterium, Lactobacillus sp. bioencapsulated in Artemia sp.Doğrudan kanıtNandi A ve ark. · 2009 · Indian Journal of Fisheries 56(4): 283-286
Bulgu: Japon balığı ve kılıçkuyruk yavrularına Artemia içinde verilen Lactobacillus, çözünmüş organik madde, kimyasal oksijen ihtiyacı ve fosfat dışında su kalitesi özelliklerini değiştirmedi; sudaki bakteriyolojik değerlerde gruplar arası fark anlamlı değildi. Probiyotik alan yavrularda ağırlık artışı, yem değerlendirme ve büyüme hızı daha iyiydi.
Sınır: Yemle (canlı yem) uygulama; özet, değişen üç ölçütün yönünü belirtmiyor.
Kaynağa git ↗Tetrahymena sp. infection in guppies, Poecilia reticulata Peters: parasite characterization and pathology of infected fishDoğrudan kanıtLeibowitz M.P. ve ark. · 2009 · Journal of Fish Diseases 32:845–855
Bulgu: Singapur'dan ithal edilen lepisteslerde Tetrahymena (silli bir tek hücreli) enfeksiyonu tanılanmıştır. Bulaştırma deneylerinde parazit deride, kuyruk yüzgecinde, solungaç damarlarında ve iç organların çevresinde görülmüş; birlikte yaşatma yoluyla da bulaşmıştır.
DOI: 10.1111/j.1365-2761.2009.01062.x ↗Gastric Cryptosporidiosis in Freshwater Angelfish (Pterophyllum scalare)Doğrudan kanıtMurphy B.G. ve ark. · 2009 · Journal of Veterinary Diagnostic Investigation 21:722–727
Bulgu: Bir melek balığı üretim tesisinde zayıflama, yavaş büyüme, karın şişliği, iştahsızlık, durgunluk ve artan ölümler görülmüş; midede yeni bir Cryptosporidium türü saptanmıştır. En genç grup en ağır etkilenmiştir.
DOI: 10.1177/104063870902100523 ↗Dietary probiotic supplementation in growth and health of live-bearing ornamental fishesDoğrudan kanıtGhosh S ve ark. · 2008 · Aquaculture Nutrition 14(4): 289-299
Bulgu: Mrigal sazanı bağırsağından izole edilen B. subtilis lepistes, moli, kılıçkuyruk ve platinin yemine 5×10^5–5×10^8 hücre/g düzeyinde katılarak 90 gün verildi; büyüme ve yaşama oranı yükseldi, bağırsakta hareketli aeromonad ve koliform sayısı azaldı, A. hydrophila enfeksiyonunda yaşama daha yüksekti. 10^6–10^8 hücre/g yeterli bulundu; daha yüksek doz her zaman daha iyi sonuç vermedi.
Sınır: Yemle uygulama ve tek bir izolat; suya eklenen ürünlere doğrudan aktarılamaz.
DOI: 10.1111/j.1365-2095.2007.00529.x ↗Effect of Commercial Aquaculture Probiotic and Fish Gut Antagonistic Bacterial Flora on the Growth and Disease Resistance of Ornamental Fishes Carassius auratus and Xiphophorus helleriDoğrudan kanıtAbraham TJ ve ark. · 2008 · E.Ü. Su Ürünleri Dergisi 25(1): 27-30
Bulgu: Ticari bir akuakültür probiyotiği japon balığında büyümeyi iyileştirmedi, kontrole göre yavaşlattı; kılıçkuyrukta etkisi anlamlı değildi. Denenen probiyotiklerin hiçbiri Pseudomonas fluorescens enfeksiyonuna karşı anlamlı koruma sağlamadı.
Sınır: Yalnızca sınırlılık örneği olarak, olumlu kanıt olarak KULLANILMADI.
Kaynağa git ↗Isolation and selection of Bacillus spp. as potential biological agents for enhancement of water quality in culture of ornamental fishDoğrudan kanıtLalloo R ve ark. · 2007 · Journal of Applied Microbiology 103(5): 1471-1479
Bulgu: Çamurdan ve sazan bağırsağından izole edilen B. subtilis, B. cereus ve B. licheniformis suşları laboratuvarda Aeromonas hydrophila üremesini baskıladı; laboratuvarda ve sazan/koi ile yapılan ön denemede amonyum, nitrit, nitrat ve fosfat azaldı.
Sınır: Suş seçme çalışması; canlı deneme küçük ölçekli ön deneme. Bulgular yalnız test edilen suşlar için geçerli.
DOI: 10.1111/j.1365-2672.2007.03360.x ↗Isolation of a cyprinid herpesvirus 2 from goldfish, Carassius auratus (L.), in the UKDoğrudan kanıtJeffery K.R. ve ark. · 2007 · Journal of Fish Diseases 30:649–656
Bulgu: İngiltere'de bir süs balığı satış noktasındaki japon balıklarında CyHV-2 izole edilmiştir. Durgunluk ve iştahsızlık, su sıcaklığı 14–15 °C'den 19–21 °C'ye çıktıktan sonra başlamış; solungaç ve deride soluk lekeler görülmüştür.
Bulgu: Nitritin tatlı su balığında solungaçtan klorürle yarışarak aktif biçimde alındığını, hemoglobini methemoglobine oksitleyerek kanın oksijen taşımasını bozduğunu; iyon dengesi, solunum, dolaşım ve boşaltımı etkilediğini; sudaki klorürün nitrit toksisitesini etkileyen en önemli etkenlerden biri olduğunu, toksisitenin pH, sıcaklık, oksijen, tür, boy ve maruziyet süresine göre değiştiğini söyler.
DOI: 10.17221/5650-VETMED ↗Nitrate toxicity to aquatic animals: a review with new data for freshwater invertebratesDoğrudan kanıtCamargo JA ve ark. · 2005 · Chemosphere 58(9):1255–1267
Bulgu: Tatlı su hayvanlarının nitrata deniz hayvanlarından daha duyarlı olduğunu; uzun maruziyette 10 mg/L NO3-N'nin bazı tatlı su canlılarını olumsuz etkileyebildiğini, en duyarlı türleri korumak için 2 mg/L NO3-N'nin uygun olacağını, deniz hayvanlarında 20 mg/L NO3-N'nin genelde kabul edilebilir olduğunu öne sürer.
Sınır: Doğal ekosistem koruma eşiği; akvaryum balıkları için doğrudan eşik değildir, en duyarlı türler omurgasızlardır.
DOI: 10.1016/j.chemosphere.2004.10.044 ↗Identification of bacteria responsible for ammonia oxidation in freshwater aquariaDoğrudan kanıtBurrell PC ve ark. · 2001 · Applied and Environmental Microbiology 67(12): 5791-5800
Bulgu: Tatlı su akvaryumlarından zenginleştirilen amonyak oksitleyici bakteriler yeni kurulan akvaryumlara eklendi; Nitrosomonas marina benzeri suşu içeren kültürler amonyak oksidasyonunun başlamasını en etkili biçimde hızlandırdı. Olgun akvaryumlarda bu bakteriler hücrelerin %2 ya da daha azını oluşturuyordu.
Sınır: Belirli zenginleştirme kültürleri; ticari ürünlerin genel değerlendirmesi değil.
DOI: 10.1128/aem.67.12.5791-5800.2001 ↗Nitrospira-like bacteria associated with nitrite oxidation in freshwater aquariaDoğrudan kanıtHovanec TA ve ark. · 1998 · Applied and Environmental Microbiology 64(1): 258-264
Bulgu: Tatlı su akvaryumlarında nitriti nitrata çeviren bakterilerin Nitrobacter değil, Nitrospira benzeri bakteriler olduğu; Nitrospira'nın ortaya çıkışının nitrit oksidasyonunun başlamasıyla eşleştiği gösterildi. Nitrobacter içeren ticari bir preparat eklenen akvaryumlarda Nitrobacter gelişmedi.
Sınır: Akvaryum biyofilmi çalışması; o dönemin ticari ürünüyle sınırlı.
DOI: 10.1128/aem.64.1.258-264.1998 ↗Comparative analysis of nitrifying bacteria associated with freshwater and marine aquariaDoğrudan kanıtHovanec TA ve ark. · 1996 · Applied and Environmental Microbiology 62(8): 2888-2896
Bulgu: Deniz akvaryumu biyofiltrelerinde Nitrosomonas europaea ve yakınları her örnekte bulunurken, tatlı su akvaryumlarında bu grup yalnız iki örnekte saptandı; tatlı su akvaryumlarındaki amonyak oksidasyonunun klasik olarak varsayılan bakterilerle açıklanamadığı sonucuna varıldı.
Sınır: 1996 tarihli moleküler yöntemler; sonraki çalışmalar tabloyu genişletti.
DOI: 10.1128/aem.62.8.2888-2896.1996 ↗Effects of Aquatic Plants on Water Quality, Microbial Community, and Fish Behaviors in Newly Established Betta AquariaDestekleyiciXu Y ve ark. · 2026 · Animals (Basel)
Bulgu: Yeni kurulmuş, filtresiz küçük beta akvaryumlarında 25 gün boyunca çözünmüş oksijen ve pH düşmüş, amonyak azotu artmıştır. Bitkili gruplarda amonyak birikimi daha düşük kalmış; Sagittaria subulata grubunda yüzeyden hava alma sayısı en az olmuştur.
Sınır: Küçük, filtresiz deney akvaryumları; tek tür ve kısa süre.
DOI: 10.3390/ani16020247 ↗The Invisible Balance: How Prebiotics and Probiotics Can Support Fish Health and DevelopmentDestekleyiciStan HI ve ark. · 2026 · Life (Basel) 16(9): 1479
Bulgu: Prebiyotik ve probiyotiklerin büyüme, bağışıklık, patojen kontrolü, su kalitesi, stres ve üreme üzerindeki rollerini derliyor; etkilerin katkı tipine, doza ve balık türüne göre değiştiğini vurguluyor.
DOI: 10.3390/life16091479 ↗Exploring freshwater soundscapes of tropical marshland habitats in Southeast Asia: insights into auditory sensory adaptation of wild Siamese fighting fish Betta splendensDestekleyiciRamos A ve ark. · 2025 · PeerJ
Bulgu: Beta (Betta splendens), solungaç üstü labirent organı olan ve hava soluyabilen bir türdür; doğal yaşam alanlarının ortak özelliği düşük çözünmüş oksijen ve yoğun bitki örtüsüdür.
Sınır: Çalışmanın asıl konusu işitme; hava solumaya yalnızca türün tanımında değinir.
DOI: 10.7717/peerj.18491 ↗Current disease treatments for the ornamental pet fish trade and their associated problemsDestekleyiciLarcombe E ve ark. · 2025 · Reviews in Aquaculture 17(1)
Bulgu: Süs balıkları tedarik zincirinin her aşamasında elleme, kapalı kalma, kalabalık, sarsıntı ve kötü su kalitesi gibi stres etkenleriyle karşılaşır; bu stres kronikleşirse bağışıklık zayıflayabilir ve balık patojenlere daha duyarlı hâle gelir. Ev akvaryumunda kullanılan uygulamaların çoğu bilimsel olarak yeterince incelenmemiştir.
DOI: 10.1111/raq.12948 ↗A comprehensive overview of probiotics in aquaculture: from efficacy evaluation to diverse applicationsDestekleyiciElsegeny SR ve ark. · 2025 · Annals of Microbiology 75(1): 35
Bulgu: Derleme; probiyotiklerin hastalık direnci, bağışıklık, büyüme, üreme ve su kalitesi üzerine bildirilen etkilerini özetliyor ve türe özgü, tutarlı dozlamanın büyük ölçekte hâlâ zor olduğunu vurguluyor.
Sınır: Derleme; ağırlıklı olarak çiftlik ve havuz koşullarındaki çalışmalara dayanıyor.
DOI: 10.1186/s13213-025-01825-7 ↗Effects of probiotic Bacillus subtilis and B. licheniformis on water quality, growth, physiology, gene expression, and disease resistance in Sparus aurata fingerlingsDestekleyiciNassar SE ve ark. · 2025 · Frontiers in Marine Science 12: 1737048
Bulgu: Suya eklenen B. subtilis + B. licheniformis karışımı 10 hafta boyunca çipura yavrusu tanklarında çözünmüş oksijeni doza bağlı artırdı, TAN ve NH3'ü düşürdü; en yüksek dozda büyüme ve yaşama oranı daha yüksekti, bağışıklık göstergeleri yükseldi ve Vibrio parahaemolyticus'a direnç arttı.
Sınır: Tek çalışma, deniz balığı, 12 tank. Özette nitrit ve nitrat raporlanmamış. Özetin sonuç cümlesindeki doz (0,2-0,3 g/m³) yöntemdeki dozlarla (0,01-0,03 g/m³) tutarsız; bu yüzden sitede doz aktarılmadı.
DOI: 10.3389/fmars.2025.1737048 ↗Protective efficacy of dietary rosmarinic acid and Bacillus subtilis on growth, health parameters and resistance against Aeromonas hydrophila in common carp (Cyprinus carpio)DestekleyiciShahraki S ve ark. · 2025 · Animal Feed Science and Technology 323: 116276
Bulgu: Yeme B. subtilis katılan sazanlarda 8 hafta sonunda serum bağışıklık değerleri kontrolden yüksekti; A. hydrophila enfeksiyonunda kümülatif ölüm kontrolde %60, B. subtilis grubunda %50 idi.
Sınır: Ana vurgu rosmarinik asit kombinasyonu; yalnız B. subtilis kolunun verileri kullanıldı. Ölüm farkı ılımlı.
DOI: 10.1016/j.anifeedsci.2025.116276 ↗The Relationship Between the Gut Microbiome and the Aqua Cultured Fish, General Prospects Toward Fish Health: A Systematic ReviewDestekleyiciTay DD ve ark. · 2025 · Applied Biochemistry and Biotechnology 197(10): 6314-6357
Bulgu: 28 çalışmayı inceleyen sistematik derleme; bağırsak mikrobiyomundaki dengesizliğin (disbiyoz) balık sağlığını önemli ölçüde etkileyebildiğini, ancak evcilleştirilmiş balıklarda 'sağlıklı' ya da 'ideal' bir bağırsak mikrobiyomunun ne olduğu konusunda henüz uzlaşı bulunmadığını belirtiyor.
Sınır: Çiftlik balıkları; süs balığına özgü değil.
DOI: 10.1007/s12010-025-05330-0 ↗Harnessing the fish gut microbiome and immune system to enhance disease resistance in aquacultureDestekleyiciEl-Son MAM ve ark. · 2025 · Fish & Shellfish Immunology 163: 110394
Bulgu: Derleme; balık bağırsak mikrobiyomunu bağışıklık dengesi ve patojen direncinin temel belirleyicilerinden biri olarak ele alıyor; prebiyotik, probiyotik, sinbiyotik ve bitkisel katkılarla mikrobiyota düzenleme yaklaşımlarını özetliyor.
Sınır: Kavramsal derleme; yeni deneysel veri sunmuyor.
DOI: 10.1016/j.fsi.2025.110394 ↗Psychobiotics in Aquaculture: Harnessing the Microbiome-Gut-Brain Axis for Stress Management and Production Enhancement in FishDestekleyiciChurilov MN ve ark. · 2025 · Animals 15(18): 2726
Bulgu: Derleme; yoğun stok, taşıma, elle tutma ve dalgalanan su kalitesi gibi stres etkenlerinin beslenme, büyüme ve bağışıklığı bozabildiğini; zebra balığı ve ticari türlerde bazı bakterilerle (Lactobacillus, Bifidobacterium, Bacillus, Enterococcus) kortizolün düştüğünü ve davranışın düzeldiğini bildiren çalışmaları özetliyor.
Sınır: Yazarlar türe özgü etkinliği, mekanizmanın sınırlı anlaşılmasını ve standart değerlendirme eksikliğini önemli sorunlar olarak belirtiyor.
DOI: 10.3390/ani15182726 ↗A comprehensive review on probiotics and their use in aquaculture: Biological control, efficacy, and safety through the genomics and wet methodsDestekleyiciCalcagnile M ve ark. · 2024 · Heliyon 10(24): e40892
Bulgu: Yeni probiyotik suşu seçerken güvenlik ve etkinliğin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini; genom analizinin (toksin ve antibiyotik direnci genleri) laboratuvar ve canlı denemelerle birleştirilmesini öneriyor.
Sınır: Derleme; belirli bir ürünün değerlendirmesi değil.
DOI: 10.1016/j.heliyon.2024.e40892 ↗Promising Probiotic Candidates for Sustainable Aquaculture: An Updated ReviewDestekleyiciHoseinifar SH ve ark. · 2024 · Animals 14(24): 3644
Bulgu: Akuakültür probiyotik çalışmalarının çoğunun Bacillus ve Lactobacillus üzerinde yoğunlaştığını belirtip laktik asit bakterisi dışı adayları derliyor.
Sınır: Derlemenin asıl odağı Bacillus değil, diğer adaylar.
DOI: 10.3390/ani14243644 ↗Probiotics and paraprobiotics in aquaculture: a sustainable strategy for enhancing fish growth, health and disease prevention-a reviewDestekleyiciFachri M ve ark. · 2024 · Frontiers in Marine Science 11: 1499228
Bulgu: Derleme; Bacillus, Lactobacillus ve diğer cinslerin büyüme, hastalık direnci, stres ve su kalitesi yönetimi üzerine bildirilen etkilerini özetliyor; kararlılık, konakçıya özgüllük ve mevzuat sorunlarına dikkat çekiyor. Canlı olmayan hücrelerden oluşan paraprobiyotiklerin de bağışıklığı düzenleyebildiğini aktarıyor.
DOI: 10.3389/fmars.2024.1499228 ↗Microbiota plasticity in tilapia gut revealed by meta-analysis evaluating the effect of probiotics, prebiotics, and bioflocDestekleyiciMartinez-Porchas M ve ark. · 2023 · PeerJ 11: e16213
Bulgu: 14 projeden 221 tilapia bağırsak örneğinin meta-analizinde probiyotik, prebiyotik ya da biyoflok alan gruplar çeşitlilik ölçütlerinde kontrol grubundan ayrışmadı; katkı almayan kontrol balıklarında bile geniş bir dağılım görüldü. Yazarlar bağırsak mikrobiyotasını geniş bir aralıkta değişebilen esnek bir topluluk olarak tanımlıyor.
Sınır: Tek tür (tilapia); farklı yöntemlerle toplanmış veri setleri.
DOI: 10.7717/peerj.16213 ↗Akuakültürde ProbiyotiklerDestekleyiciYıldırım Y ve ark. · 2021 · Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences 6(4): 604-613
Bulgu: Türkçe derleme; probiyotiklerin büyüme, yem kullanımı, bağışıklık, hastalık direnci, su kalitesi ve stres toleransı üzerine bildirilen faydalarını özetliyor.
Sınır: Derleme; DOI Crossref'te bulunamadı, DergiPark linki kullanıldı.
Kaynağa git ↗Trauma-induced exophthalmia in vermilion snapper, Rhomboplites aurorubens (Cuvier 1829): Treatment and preventionDestekleyiciHenderson SE ve ark. · 2020 · Journal of Fish Diseases 43(2):295-300
Bulgu: Akvaryumda tutulan bir deniz balığı türünde göz dışarı çıkmasının travmaya (çarpma, yaralanma) bağlı olarak geliştiğini bildiren vaka çalışması.
Sınır: Özet erişilemedi; yalnızca yayın künyesi ve başlığı doğrulandı. Tek tür.
DOI: 10.1111/jfd.13117 ↗Laktik Asit Bakterilerinin Balıklarda Büyüme Performansı Üzerindeki EtkileriDestekleyiciÖzgür Yiğit N ve ark. · 2018 · Süleyman Demirel Üniversitesi Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi Dergisi 14(4): 365-370
Bulgu: Derleme; Pediococcus acidilactici'nin genel olarak büyümeye olumlu etkisinin görülmediğini, bazı Streptococcus, Lactobacillus, Lactococcus ve Enterococcus türlerinin ise büyümeyi olumlu etkilediğini aktarıyor.
Sınır: Derleme; sonuçlar türe ve suşa göre değişiyor.
DOI: 10.22392/egirdir.406328 ↗Assessing the impact of Bacillus strains mixture probiotic on water quality, growth performance, blood profile and intestinal morphology of Nile tilapia, Oreochromis niloticusDestekleyiciElsabagh M ve ark. · 2018 · Aquaculture Nutrition 24(6): 1613-1622
Bulgu: Bacillus karışımı ticari probiyotik 0,1 ve 0,2 g/kg yemde 10 hafta tilapia havuzlarında büyümeyi, yem değerlendirmeyi ve bağırsak villus boyunu iyileştirdi; havuz suyunda daha düşük amonyak ve daha iyi pH 0,1 g/kg grubunda bulundu.
Sınır: Havuz denemesi, yemle uygulama; su kalitesi iyileşmesi daha düşük dozda bildirildi.
DOI: 10.1111/anu.12797 ↗Microorganisms in recirculating aquaculture systems and their managementDestekleyiciRurangwa E ve ark. · 2015 · Reviews in Aquaculture 7(2):117–130
Bulgu: Kapalı devre sistemlerde nitrifikasyon bakterilerinin oksijenli koşulda amonyak ve nitriti oksitlediğini, heterotrof bakterilerin yem artığı ve dışkıdaki organik atığı parçaladığını; yüksek organik yük ve yüksek C/N oranında heterotrofların nitrifikasyon bakterilerini geride bırakıp nitrifikasyonu bozabildiğini söyler.
Sınır: Ticari kapalı devre yetiştiricilik sistemleri üzerine derleme; ev akvaryumuna mekanizma düzeyinde uyarlanır.
DOI: 10.1111/raq.12057 ↗Dietary administration of Bacillus subtilis on hematology and non-specific immunity of Nile tilapia Oreochromis niloticus raised at different stocking densitiesDestekleyiciTelli GS ve ark. · 2014 · Fish & Shellfish Immunology 39(2): 305-311
Bulgu: 84 günlük denemede B. subtilis büyümeyi değiştirmedi; yüksek stok yoğunluğunda plazma lizozim ve fagositik aktiviteyi artırdı. Bakteri yemde depolama ve mideden geçişte canlı kaldı.
Sınır: Büyüme etkisi yok; büyüme iddiası için kullanılmadı.
DOI: 10.1016/j.fsi.2014.05.025 ↗Evaluation of the probiotics Bacillus subtilis and Lactobacillus plantarum bioencapsulated in Artemia nauplii against vibriosis in European sea bass larvae (Dicentrarchus labrax, L.)DestekleyiciTouraki M ve ark. · 2012 · World Journal of Microbiology and Biotechnology 28(6): 2425-2433
Bulgu: Vibrio anguillarum ile enfekte edilen levrek larvalarında yaşama oranı kontrolde %36,7, B. subtilis ile zenginleştirilmiş Artemia alan grupta %86,7 oldu; sağlıklı larvalarda yaşama %90-94 arasında kaldı.
Sınır: Deniz balığı larvası, laboratuvar enfeksiyon denemesi, canlı yemle uygulama.
DOI: 10.1007/s11274-012-1052-z ↗Probiotic applications for rainbow trout (Oncorhynchus mykiss Walbaum) I. Effects on growth performance, feed utilization, intestinal microbiota and related health criteriaDestekleyiciMerrifield DL ve ark. · 2010 · Aquaculture Nutrition 16(5): 504-510
Bulgu: 10 haftalık beslemede B. subtilis + B. licheniformis alabalık bağırsağına yerleşti (kültürlenebilir bakterilerin mukozada %36'sı, sindirim içeriğinde %62'si) ve serum lizozim aktivitesini artırdı.
Sınır: Ağırlık artışında anlamlı fark yoktu; büyüme iddiası için kullanılmadı. Kültüre dayalı sayım.
DOI: 10.1111/j.1365-2095.2009.00689.x ↗Enhanced resistance of rainbow trout, Oncorhynchus mykiss (Walbaum), against Yersinia ruckeri challenge following oral administration of Bacillus subtilis and B. licheniformis (BioPlus2B)DestekleyiciRaida MK ve ark. · 2003 · Journal of Fish Diseases 26(8): 495-498
Bulgu: B. subtilis + B. licheniformis spor karışımı yemle verilen gökkuşağı alabalıklarının Yersinia ruckeri enfeksiyonuna direnci arttı.
Sınır: Kısa bildiri; sayısal sonuçlar özetten doğrulanamadı, sitede sayı verilmedi.
DOI: 10.1046/j.1365-2761.2003.00480.x ↗The relationships between stocking density and welfare in farmed rainbow troutDestekleyiciEllis T. ve ark. · 2002 · Journal of Fish Biology 61:493–531
Bulgu: 43 çalışmayı derler: yoğunluk arttıkça yem değerlendirme, kondisyon ve büyümede düşüş ile yüzgeç aşınmasında artış sık bildirilir. Nedeni olarak su kalitesinin bozulması ve/veya saldırgan davranışın artması öne sürülür.
Sınır: Gökkuşağı alabalığı (yetiştiricilik) verisi; akvaryum türlerine doğrudan aktarılamaz.
Bulgu: Musluk suyunda klor bulunduğunu ve klor gidericiyle 0,0 ppm'e indirilebileceğini; güçlü havalandırmayla 24 saatte klorun belirgin azaldığını ama kloramin kullanılan suda havalandırmanın klorü sıfırlamadığını, çünkü klorun amonyakla birleştirilmesinin onu sudan kolay uçmayan kalıcı bir dezenfektana (kloramin) dönüştürdüğünü; kloramin giderildiğinde amonyağın suda ölçülebilir kaldığını gösterir.
Kaynağa git ↗Harmful Algal Blooms: Contributing Factors and ImpactsDestekleyiciU.S. Centers for Disease Control and Prevention · · CDC
Bulgu: Azot ve fosfor gibi fazla besinin, ılık suyun, yavaş akan suyun ve suya kolay giren ışığın yosun patlamasını kolaylaştırdığını; patlama söndüğünde çürümenin sudaki oksijeni tüketebildiğini ve yoğun yosunun balığın solungaçlarını tıkayabildiğini söyler.
Sınır: Doğal sulardaki zararlı yosun patlamaları için yazılmış; akvaryuma mekanizma düzeyinde uyarlanır.
Kaynağa git ↗Water Quality in Catfish PondsDestekleyiciMississippi State University Extension · · MSU Extension
Bulgu: Amonyağın balık boşaltımının başlıca azotlu atığı olduğunu; amonyak yüksekken amonyak oksidasyonu nitrit oksidasyonunu geçince nitritin biriktiğini; yosunun gece oksijen ihtiyacını karşılayamadığını ve havalandırmanın genellikle 3–4 mg/L kritik düzeyde başlatıldığını; yaz sabahları 5–10 mg/L CO2'nin yaygın olduğunu söyler.
Kaynağa git ↗Advances in Heterotrophic Nitrification-Aerobic Denitrification: Physiological Characteristics, Environmental Responses, and Nitrogen Metabolic PathwaysMekanizmaYang Y ve ark. · 2026 · Microorganisms 14(10): 2174
Bulgu: Heterotrof nitrifikasyon-aerobik denitrifikasyon yapan bakterilerde sudan kaybolan azotun bir kısmının gaza dönüşmek yerine bakteri biyokütlesine katılmış olabileceğini; azot dönüşüm yollarının bir bölümünün kanıtının sınırlı olduğunu ve sonucun karbon kaynağı, C/N oranı, sıcaklık, pH ve oksijene göre değiştiğini belirtiyor.
Sınır: Atık su odaklı derleme; balık çalışması değil.
DOI: 10.3390/microorganisms14102174 ↗Nitrogen Removal Performance of Novel Isolated Bacillus sp. Capable of Simultaneous Heterotrophic Nitrification and Aerobic DenitrificationMekanizmaZhang F ve ark. · 2022 · Applied Biochemistry and Biotechnology 194(7): 3196-3211
Bulgu: Havuz çamuru ve karides bağırsağından taranan 12 Bacillus izolatından altısı laboratuvar ortamında inorganik azotu verimli uzaklaştırdı; uzaklaştırma sırası nitrit > amonyum > nitrat idi ve nitrit birikmedi. En uygun karbon kaynağı azot türüne göre değişti; bir suş devirdaim akuakültür suyunda da amonyum ve nitriti uzaklaştırdı.
Sınır: Laboratuvar besiyeri; karbon kaynağı eklenmiş koşullar. Akvaryumda balıkla deneme yok.
DOI: 10.1007/s12010-022-03877-w ↗Bacillus subtilis ve Lactobacillus plantarum Probiyotik Bakterilerinin Bazı Balık Patojenleri Üzerine in vitro Antagonistik EtkisiMekanizmaÇelik EŞ ve ark. · 2019 · Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences 4(2): 278-284
Bulgu: Sıvı kültür testinde B. subtilis Aeromonas sobria, Edwardsiella tarda ve Lactococcus garvieae'yi; L. plantarum A. sobria, L. garvieae, Listonella anguillarum ve Yersinia ruckeri'yi baskıladı.
Sınır: Yalnız laboratuvar çalışması; balıkta deneme yok.
DOI: 10.35229/jaes.592933 ↗Biological and Ecological Roles of External Fish Mucus: A ReviewMekanizmaReverter M. ve ark. · 2018 · Fishes 3(4):41
Bulgu: Mukus tabakası balıkla çevre arasındaki ana alışveriş yüzeyidir; antimikrobiyal peptitler, bağışıklıkla ilgili moleküller ve kendine özgü bir mikrobiyota içerir ve enfeksiyonlara karşı korumada büyük rol oynar. Ayrıca sürü davranışı, üremenin eşzamanlanması ve alarm sinyalleri gibi sosyal işlevleri vardır.
Sınır: Derleme; çoğu bulgu deniz ve yetiştiricilik türlerinden.
DOI: 10.3390/fishes3040041 ↗An Overview of the Immunological Defenses in Fish SkinMekanizmaEsteban M.Á. · 2012 · ISRN Immunology 2012:853470
Bulgu: Patojenlerle ilk karşılaşmayı mukozal bağışıklık sistemi karşılar; balıkta mukozaya bağlı lenfoid doku bağırsak, deri ve solungaç bölümlerine ayrılır. Deri mukozası dış tehlikelere karşı anatomik ve fizyolojik bir bariyerdir.
Sınır: Genel derleme; tür ve koşula göre farklılıklar ayrıntılandırılmamış.
DOI: 10.5402/2012/853470 ↗Stress and immune modulation in fishMekanizmaTort L. · 2011 · Developmental and Comparative Immunology 35:1366–1375
Bulgu: Kısa süreli (akut) stres doğuştan bağışıklığı geçici olarak uyarabilir; süreğen (kronik) stres ise bağışıklığı baskılar ve enfeksiyon olasılığını artırabilir. Stresle başa çıkmanın enerji bedeli bağışıklık ihtiyaçlarıyla çatışabilir.
Sınır: Mekanizma derlemesi; çoğunlukla yetiştiricilik türleri.
DOI: 10.1016/j.dci.2011.07.002 ↗Stress in fishes: a diversity of responses with particular reference to changes in circulating corticosteroidsMekanizmaBarton B.A. · 2002 · Integrative and Comparative Biology 42:517–525
Bulgu: Fiziksel, kimyasal ve algılanan stres etkenleri balıkta uyum amaçlı tepkiler doğurur; etken çok şiddetli ya da uzun sürerse bu tepkiler sağlığı tehdit eder. Tepkiler birincil (hormonal: katekolamin, kortizol), ikincil (metabolizma, tuz-su dengesi, solunum, bağışıklık) ve üçüncül (büyüme, hastalık direnci, davranış) düzeylerde görülür; kortizol yükselişi türler arasında yüz kattan fazla değişebilir.
Sınır: Fizyoloji derlemesi; akvaryum uygulamasına doğrudan protokol vermez.
DOI: 10.1093/icb/42.3.517 ↗Aqueous ammonia equilibrium calculations: effect of pH and temperatureMekanizmaEmerson K ve ark. · 1975 · Journal of the Fisheries Research Board of Canada 32(12):2379–2383
Bulgu: Toplam amonyak içindeki iyonize olmayan (NH3) payın pH ve sıcaklıkla nasıl değiştiğini hesaplayan denge bağıntısını verir; UF/IFAS FA16'daki çarpan tablosu bu veriden türetilmiştir. Sayfadaki yüzde örnekleri bu bağıntıyla hesaplanmıştır (25 °C'de pH 7'de ≈%0,6, pH 8'de ≈%5, pH 9'da ≈%36).
Sınır: Saf su için kimyasal denge; tuzluluk ve iyon gücü sonucu biraz değiştirir. Künye Crossref'ten doğrulandı, yüzdeler bağıntıdan hesaplandı.