Klor ve kloramin nedir?
Belediyeler içme suyunu mikroplara karşı korumak için klor kullanır. Bazı şebekelerde klor amonyakla birleştirilerek kloramin oluşturulur. UF/IFAS'ın klor üzerine hazırladığı eğitim materyali bu birleşimin amacını şöyle açıklar: kloramin, klorun suda daha uzun süre etkin kalmasını sağlar ve tek başına klor kadar kolay gaz halinde uçmaz.
İnsan için güvenli kabul edilen bu düzeyler balık için öyle değildir. Merck'in akvaryum sahiplerine yönelik rehberi, şehir suyunda kullanılan klorun ve kloraminin balıklar için toksik olduğunu açıkça belirtir.
Balığa nasıl zarar verir?
Balık suyla sürekli temas eden solungaçlarıyla nefes alır ve sudaki maddeleri bu ince doku üzerinden doğrudan alır. Merck, klor ve kloraminin balık için çok toksik olduğunu, 0,02 mg/L gibi düşük düzeyde olumsuz etki, 0,04 mg/L'de ölüm görülebildiğini bildirir. Bu nedenle canlı bulunan bir sistemde klorun 0 mg/L olması istenir.
Su değişiminden kısa süre sonra balıklar huzursuzlaşıyor ya da yüzeyde hızlı nefes alıyorsa, yeni suyun klorunun gerçekten giderilip giderilmediğini sorgulamak gerekir. Böyle bir durumda tanktaki suyu yeniden ölçmek ve havalandırmayı artırmak ilk yapılacaklardır.
Bekletmek ve havalandırmak yeter mi?
UF/IFAS'ın eğitim çalışmasında musluk suyu iki kaba ayrılır. Klor giderici eklenen kapta klor sıfıra iner. Güçlü havalandırılan kapta ise 24 saat sonra klor belirgin biçimde azalır, ancak şebekede kloramin kullanılıyorsa sıfıra inmeyebilir.
Aynı çalışma kloramin giderildikten sonra suda ölçülebilir amonyak kaldığını da gösterir. Bu yüzden kloraminli şebeke suyuyla yapılan büyük su değişimlerinden sonra amonyak testinde küçük bir değer görülebilir. Olgun bir biyofiltre bu amonyağı işler, ancak yeni bir tankta ya da çok büyük su değişimlerinde bu ek yük dikkate alınmalıdır.
Doğru ölçüm
Merck, canlı tutulan sistemlerde hem serbest klorun hem de toplam klorun ölçülmesini önerir. Serbest klor yalnızca bağlanmamış kloru gösterir; toplam klor ise kloramin gibi bağlı formları da kapsar. Yalnızca serbest kloru ölçen bir test, kloraminli suyu güvenli gibi gösterebilir. Bölgenizdeki su idaresinin kloramin kullanıp kullanmadığını öğrenmek de su hazırlama yönteminizi seçmenize yardım eder.
İlk adımlar
Sık sorulanlar
Suyu bir gece bekletirsem klor gider mi?
Serbest klorun bir kısmı zamanla, özellikle havalandırmayla uçabilir. Kloramin ise kolay uçmaz ve bekletmekle güvenilir biçimde gitmez. Şebekenizin hangisini kullandığını bilmiyorsanız klor giderici ve test daha güvenli bir yoldur.
Klor giderici kullandım ama testte amonyak çıktı, neden?
Kloramin klor ve amonyağın birleşimidir. Klor kısmı giderildiğinde amonyak suda kalabilir. Olgun bir filtre bunu işler; yeni tankta ise amonyağı birkaç gün izlemek iyi olur.
Kaynaklar
Bulgu: Düşük çözünmüş oksijen ve yüksek amonyağın balığı en doğrudan öldüren iki su değeri olduğunu söyler. Referans değerler: DO >5 mg/L; TAN 0 mg/L (tatlı suda çoğu durumda <1 mg/L tolere edilir; pH 8,5 üzerindeyse sorun); hesaplanan NH3 0,05 mg/L'de solungaç dokusunda değişiklik, 2 mg/L birçok balık için öldürücü; nitrit >0,1 mg/L toksik ve methemoglobin (kahverengi kan) yapar, klorür solungaçta nitritle yarışır; nitrat tatlı suda <20 mg/L (kitler çoğu kez NO3-N verir, ×4,4); pH tatlı suda 6,5–9,0, öldürücü sınırlar yaklaşık 4 ve 10; alkalinite ≥100 mg/L CaCO3, <50 mg/L'de tampon yetersiz; CO2 >12 mg/L toksik; klor/kloramin 0,02 mg/L'de olumsuz etki, 0,04 mg/L'de ölüm; H2S 0,5 mg/L'de akut ölüm, her tespit ciddi; sıcaklık değişimi saatte en fazla 1 °C.
Sınır: Veteriner hekimlere yönelik genel referans; türler arası farklar büyük, değerler genel yol göstericidir.
Kaynağa git ↗Bulgu: Nitrifikasyon bakterilerinin ortamda kendiliğinden 4–6 haftada geliştiğini, aynı anda çok balık eklemenin bakterileri aşacağını; şehir suyundaki klor ve kloraminin balığa toksik olduğunu ve klor gidericilerin hızlı etkili olduğunu; filtre pamuğunun partikülü, aktif karbonun bazı kimyasalları tuttuğunu; doğrudan güneş ışığının yosunu artırdığını ve ışığın sürekli açık kalmasının balığı strese soktuğunu söyler. Japon balığı gibi soğuk su balıklarının oda sıcaklığında iyi durduğunu belirtir.
Sınır: Hayvan sahiplerine yönelik genel anlatım; sayısal su değerleri az.
Kaynağa git ↗Bulgu: Musluk suyunda klor bulunduğunu ve klor gidericiyle 0,0 ppm'e indirilebileceğini; güçlü havalandırmayla 24 saatte klorun belirgin azaldığını ama kloramin kullanılan suda havalandırmanın klorü sıfırlamadığını, çünkü klorun amonyakla birleştirilmesinin onu sudan kolay uçmayan kalıcı bir dezenfektana (kloramin) dönüştürdüğünü; kloramin giderildiğinde amonyağın suda ölçülebilir kaldığını gösterir.
Sınır: Eğitim etkinliği; toksisite eşiği vermez.
Kaynağa git ↗