Önce türü tanıyın: her dipte duran balık hasta değildir
Bazı balıklar zaten dip balığıdır. Dipte beslenen küçük kedi balıkları gibi türler günün büyük kısmını zeminde geçirir. Bu balıklarda dikkat edilecek şey dipte durmaları değil, alışkanlıklarının değişmesidir: yeme gelmiyorsa, bıyıklarıyla zemini karıştırmayı bıraktıysa ya da solunumu hızlandıysa durum farklıdır.
Normalde suyun ortasında sürü halinde yüzen bir lepistes, tetra ya da japon balığı tek başına dibe çöküyorsa bu bir uyarıdır. Florida Üniversitesi'nin balık sağlığı rehberi, hasta balıkların çoğu zaman yemi bıraktığını ve uyuşuk göründüğünü, bu davranış değişikliklerinin balığın iyi hissetmediğini gösterdiğini belirtir.
En olası nedenler: önce ölçülebilen değerler
Merck Veteriner El Kitabı, balığı doğrudan öldürme olasılığı en yüksek iki su değerinin düşük oksijen ve yüksek amonyak olduğunu vurgular. Amonyak renksiz ve kokusuzdur; bu yüzden ancak test ile görülebilir. Amonyağa maruz kalan balıklar uyuşuk ve iştahsız olabilir. Serbest amonyak 0,05 mg/L düzeyini aştığında solungaç dokusunda hasar başlar.
Yeni kurulmuş akvaryumlarda biyolojik filtre henüz olgunlaşmadığı için amonyak ve ardından nitrit yükselebilir; filtrenin oturması 6–8 hafta sürebilir. Uzun süredir kurulu akvaryumlarda ise karbonat sertliği (KH) tükendiğinde pH hızla düşebilir ve filtre bakterileri yavaşlar.
- Amonyak ve nitrit: sağlıklı bir akvaryumda ikisi de sıfıra yakın olmalıdır.
- Sıcaklık: birkaç derecelik ani değişim bile bağışıklığı zayıflatabilir; ısıtıcı arızası sık görülen bir nedendir.
- pH ve KH: uygun olmayan pH uyuşukluk ve iştahsızlıkla ilişkilidir; KH düştüğünde pH dengesi bozulur.
- Klor: şebeke suyuyla yapılan su değişiminden sonra başlayan durgunlukta klor ve kloramin akla gelmelidir.
Su normal çıktıysa: hastalık olasılıkları
Dış parazitler balıkta uyuşukluk, yüzgeçlerin gövdeye yapışması ve renk koyulaşmasıyla birlikte görülebilir. Beyaz benek hastalığında noktalar ortaya çıkmadan önce bile halsizlik, iştahsızlık ve hareketin azalması fark edilebilir.
Balık dipte yan yatıyor, dengesini koruyamıyor ya da karnı şişmişse yüzme kesesi sorunu olasılığı artar. Koi balıklarında yapılan bir vaka çalışmasında karın şişliği ve anormal yüzme gösteren balıkların yüzme kesesinde şekil bozukluğu ve sıvı birikimi saptanmıştır. Zayıflama, solukluk ve göz dışarı çıkması gibi belirtiler eşlik ediyorsa bakteriyel hastalık da değerlendirilmelidir.
Stresin payı
Kalabalık, saldırgan bir akvaryum arkadaşı, yeni taşınma ya da sık elle tutulma balığı strese sokar. Stres mukus tabakasının koruyuculuğunu azaltır ve bağışıklığı baskılar. Yeni gelen bir balığın ilk günlerde dipte ya da köşede durması stresle ilişkili olabilir; yine de su değerleri ölçülmeden bu sonuca varılmamalıdır.
İlk adımlar
Sık sorulanlar
Balığım gece dipte duruyor, bu normal mi?
Pek çok balık ışıklar kapandığında hareketini azaltır ve dibe ya da bitkilerin arasına çekilir. Gündüz normal yüzüyor ve yemine geliyorsa genellikle endişe gerekmez. Gündüz de aynı durgunluk sürüyorsa suyu ölçün.
Tek bir balık dipte, diğerleri normal. Yine de suyu ölçmeli miyim?
Evet. Türler ve bireyler aynı suya farklı duyarlılık gösterebilir; ilk etkilenen genellikle en hassas ya da en zayıf balıktır. Su değerleri normal çıkarsa o balığın kendisine özgü bir hastalık ya da yaralanma olasılığı güçlenir.
Sıcaklık düşüklüğü balığı dibe indirir mi?
Balıklar vücut sıcaklıklarını kendileri ayarlayamaz; su soğuduğunda hareketleri ve iştahları azalabilir. Ani soğuma ayrıca bağışıklık yanıtını belirgin biçimde yavaşlatır. Isıtıcı arızası ya da soğuk suyla yapılan değişim sonrası başlayan durgunlukta önce termometreye bakın.
Kaynaklar
Bulgu: Hasta balıklar çoğu zaman yemi bırakır ve uyuşuk görünür; sığ suda hareketsiz asılı durma, yüzeyde hava yutma ve nesnelere sürtünme bir sorunun işaretidir. Balıkların hastalandığından şüphelenildiğinde yapılacak ilk iş su kalitesini kontrol etmektir; en az çözünmüş oksijen, amonyak, nitrit ve pH ölçülmelidir.
Sınır: Ağırlıkla havuz ve ticari yetiştiricilik için yazılmış bir yayım rehberi; yayın yılı sayfada görünmüyor.
Kaynağa git ↗Bulgu: Düşük çözünmüş oksijen ve yüksek amonyak balığı doğrudan öldürme olasılığı en yüksek iki su değeridir. Serbest amonyak 0,05 mg/L üzerinde solungaç dokusuna zarar verir; amonyak uyuşukluk, iştahsızlık, dönme ve kasılmalı yüzme ile ilişkilidir. Nitrit kahverengi kan hastalığına yol açar ve balıklar yüzeyde hava yutar; yüzeyde hava yutmanın ayırıcı nedenleri düşük oksijen, yüksek nitrit ve solungaç hastalığıdır. Klor 0,02 mg/L gibi düşük düzeylerde zararlıdır. Birkaç derecelik ani sıcaklık değişimi bağışıklığı bozabilir; taşımada saatte en fazla yaklaşık 1 °C değişim önerilir.
Sınır: Veteriner hekimlere yönelik genel başvuru metni; türe özgü eşikler değişebilir.
Kaynağa git ↗Bulgu: Amonyak renksiz ve kokusuzdur; varlığını anlamanın tek yolu test etmektir. Serbest amonyak (NH3) iyonize formdan yaklaşık 100 kat daha zehirlidir ve oranı pH ile sıcaklık arttıkça yükselir. Sağlıklı bir akvaryumda amonyak sıfır olmalıdır; balığın görünüşü, davranışı ya da yem tüketimi değiştiğinde su hemen test edilmelidir. Nitrit 0,10 mg/L gibi düşük düzeylerde zehirli olabilir; yeni bir biyolojik filtrenin olgunlaşması 6–8 hafta sürer.
Sınır: Yetiştiricilik ve hobi sistemleri için genel rehber; yayın yılı sayfada görünmüyor.
Kaynağa git ↗Bulgu: Kötü su kalitesi, kalabalık, saldırgan ya da bölgeci türlerle birlikte tutulma, sıcaklık, taşıma ve elle tutma balıkta stres yaratır. Stres mukus tabakasının koruyuculuğunu azaltır ve bağışıklığı baskılar; özellikle ani soğuma bağışıklık yanıtını belirgin biçimde yavaşlatır. Kötü su kalitesi pek çok hastalık salgınından önce gelir.
Sınır: Genel kavramsal rehber; deneysel veri sunmaz.
Kaynağa git ↗Bulgu: Beyaz benek salgınları çoğunlukla su sıcaklığının hızlı değiştiği dönemlerde ve kalabalık ortamda görülür. Beyaz noktalar çıkmadan önce balıklarda tahriş, cama/nesnelere sürtünme (flashing), mukus artışı, halsizlik, iştahsızlık ve hareket azalması görülebilir. Parazit yalnızca solungaçtaysa beyaz nokta hiç görülmeden çok sayıda balık ölebilir; solungaçlar soluk ve şişkin olur.
Sınır: İlk yayını 1991; güncelleme yılı sayfada görünmüyor.
Kaynağa git ↗3 kaynak daha
Bulgu: Dış parazitler mukus artışı, sürtünme, yüzeyde hava yutma, hızlı solunum, uyuşukluk, yüzgeçleri gövdeye yapıştırma ve koyulaşan renk ile ilişkilidir. Solungaç yassı solucanları (monogeneanlar) taşıyan balıklar hızlı nefes alır, solungaç kapaklarını açık tutar ve gövdelerini sürter. Kadife hastalığında balığa altın-kahverengi bir ton gelir. İç parazitlerde iştah yerinde olsa bile kilo kaybı ve çökük karın görülebilir.
Sınır: Veteriner hekimlere yönelik; kesin tanı mikroskobik inceleme gerektirir.
Kaynağa git ↗Bulgu: Bakteriyel salgınlara yatkınlık sıklıkla kötü su kalitesi, organik yük, taşıma, belirgin sıcaklık değişimleri ve oksijen düşüklüğü ile ilişkilidir. Bazı bakteriyel hastalıklarda karın boşluğunda sıvı birikmesi, göz dışarı çıkması, solukluk, deri yaraları ve zayıflama görülebilir; columnaris gibi bazı enfeksiyonlarda ölümler hızlı başlayabilir.
Sınır: Veteriner hekimlere yönelik; belirtiler hastalığa özgü değildir.
Kaynağa git ↗Bulgu: Yüzme kesesi bozuklukları ve buna bağlı denge sorunları süs balıklarında görülür ve sıklıkla gözden kaçar. Karın şişliği ve anormal yüzme davranışı gösteren dokuz koide yüzme kesesinin şekil bozukluğu/yer değiştirmesi ve kese içinde sıvı saptanmış, bazılarında bakteri üremiştir.
Sınır: Dokuz koi ile sınırlı vaka serisi; diğer türlere genellenmesi dikkat ister.
DOI: 10.3390/ani10111974 ↗