Oksijen suya nasıl girer, nasıl tükenir?
Suya oksijen üç yolla girer: hava ile su yüzeyi arasındaki doğrudan geçiş, yüzeyin dalgalanması ve bitkilerle yosunların fotosentezi. UF/IFAS'ın oksijen rehberi oksijen düşüşünü kısaca tüketimin üretimi geçmesi olarak tanımlar. Balıklar, bitkiler, yosunlar ve atığı parçalayan bakteriler sürekli oksijen kullanır.
Bitkili tanklarda gündüz fotosentezle oksijen artar, gece ise bitkiler de oksijen tüketir. Bu yüzden oksijen genellikle sabaha karşı en düşük düzeyindedir. Sabah ışıklar yanmadan önce balıkların yüzeyde toplandığını görüyorsanız oksijen ilk şüphelenilecek değerdir.
Sıcaklık: çift taraflı baskı
Sıcak su soğuk sudan daha az oksijen tutar. UF/IFAS kaynağına göre 7 °C'deki su doygunlukta 11,9 mg/L oksijen tutabilirken 32 °C'deki su yalnızca 7,4 mg/L tutabilir. Merck, 25 °C'deki tatlı suyun doygunluk değerini 8,27 mg/L olarak verir.
Aynı anda balığın metabolizması da sıcaklıkla hızlanır ve oksijen ihtiyacı artar. Yaz aylarında oda ısındığında ya da ısıtıcı arızalanıp suyu fazla ısıttığında tank hem daha az oksijen tutar hem de daha çok oksijene ihtiyaç duyar.
Oksijeni tüketen başlıca nedenler
UF/IFAS kaynağı organik atığın, fazla yemin ve çürüyen bitki veya yosunun oksijen tüketimini artırdığını vurgular. Bulutlu ve durgun havada fotosentezin azalmasının, yüzeyden oksijen geçişinin de az olmasıyla birleşince birkaç gün içinde ciddi bir düşüşe yol açabildiğini anlatır. Akvaryumda bunun karşılığı, ışığı az ve yüzeyi hareketsiz, kalabalık bir tanktır.
- Kalabalık tank: her balık ve her gram yem oksijen talebi demektir
- Fazla yem ve dipte biriken artık: parçalanırken bakteriler oksijen kullanır
- Ölü bir balık, çürüyen bitki ya da ani yosun ölümü
- Durgun yüzey, kapalı ya da tıkanmış filtre, elektrik kesintisi
- Yüksek sıcaklık
- Gece boyunca oksijen tüketen yoğun bitki ve yosun
Değerler ve belirtiler
Merck ve UF/IFAS kaynakları balık sağlığı için 5 mg/L ve üzeri çözünmüş oksijen önerir. Merck 5 mg/L'nin altını stres bölgesi olarak tanımlar ve 4 mg/L ve altında ölümler görülebildiğini belirtir. UF/IFAS'a göre çoğu tür 2–4 mg/L arasında belirgin sıkıntıya girer, 2 mg/L'nin altında ölüm beklenir; büyük balıklar genellikle küçüklerden önce etkilenir.
Düşük oksijenin işaretleri şunlardır: balıkların yüzeye çıkıp ağızlarıyla hava yutması, iştahın aniden kesilmesi, solungaç kapaklarının hızlı hareketi. Suyun renginin birden değişmesi ya da kokuşmuş bir koku da oksijen düşüşünün habercisi olabilir. Merck yüzeyde hava yutma davranışını düşük oksijen, yüksek nitrit ve solungaç hastalığıyla ilişkilendirir; bu yüzden oksijenle birlikte nitriti de ölçmek yararlıdır.
Havalandırma ne işe yarar?
Hava taşı ya da yüzeyi dalgalandıran filtre çıkışı, su yüzeyini sürekli yenileyerek oksijen geçişini hızlandırır ve suyun içindeki fazla karbondioksitin çıkmasına yardımcı olur. Filtredeki yararlı bakteriler de oksijene ihtiyaç duyar; UF/IFAS'ın amonyak rehberi oksijen yetersiz kaldığında nitrifikasyonun bozulabileceğini ve amonyak ile nitritin yükselebileceğini belirtir. Yani oksijen düşüşü çoğu zaman tek başına gelmez.
İlk adımlar
Sık sorulanlar
Bitkili akvaryumda neden sabahları balıklar yüzeyde?
Gece fotosentez durur, ama bitkiler, balıklar ve bakteriler oksijen tüketmeyi sürdürür. Oksijen bu yüzden sabaha karşı en düşük düzeyine iner. Gece de çalışan bir havalandırma bu düşüşü yumuşatmaya yardımcı olur.
Hava motoru varsa oksijen hiç düşmez mi?
Havalandırma oksijen girişini artırır ama tüketimi sınırsız karşılayamaz. Çok kalabalık bir tankta, sıcak havada ya da dipte çok atık varken oksijen yine düşebilir; bu yüzden yemi, canlı yoğunluğunu ve temizliği birlikte düşünmek gerekir.
Kaynaklar
Bulgu: Optimum sağlık için 5 mg/L ve üzeri çözünmüş oksijen önerir; çoğu tür 2–4 mg/L'de sıkıntıya girer, 2 mg/L altında ölüm görülür, büyük balıklar önce etkilenir. Sıcak su daha az oksijen tutar (32 °C'de doygunlukta 7,4 mg/L, 7 °C'de 11,9 mg/L) ve sıcakta balığın oksijen ihtiyacı artar. Oksijen tüketimini artıranlar: aşırı bitki/yosun, organik atık ve fazla yem, çürüyen organik madde, yosun ölümü; bulutlu durgun hava fotosentezi azaltır. Belirtiler: yüzeyde hava yutma, aniden yem bırakma, suyun renginin hızla değişmesi, kokuşmuş koku.
Sınır: Dış ortam havuzları için yazılmış; kapalı akvaryumda fotosentez payı daha küçüktür.
Kaynağa git ↗Bulgu: Düşük çözünmüş oksijen ve yüksek amonyağın balığı en doğrudan öldüren iki su değeri olduğunu söyler. Referans değerler: DO >5 mg/L; TAN 0 mg/L (tatlı suda çoğu durumda <1 mg/L tolere edilir; pH 8,5 üzerindeyse sorun); hesaplanan NH3 0,05 mg/L'de solungaç dokusunda değişiklik, 2 mg/L birçok balık için öldürücü; nitrit >0,1 mg/L toksik ve methemoglobin (kahverengi kan) yapar, klorür solungaçta nitritle yarışır; nitrat tatlı suda <20 mg/L (kitler çoğu kez NO3-N verir, ×4,4); pH tatlı suda 6,5–9,0, öldürücü sınırlar yaklaşık 4 ve 10; alkalinite ≥100 mg/L CaCO3, <50 mg/L'de tampon yetersiz; CO2 >12 mg/L toksik; klor/kloramin 0,02 mg/L'de olumsuz etki, 0,04 mg/L'de ölüm; H2S 0,5 mg/L'de akut ölüm, her tespit ciddi; sıcaklık değişimi saatte en fazla 1 °C.
Sınır: Veteriner hekimlere yönelik genel referans; türler arası farklar büyük, değerler genel yol göstericidir.
Kaynağa git ↗Bulgu: Amonyağın başlıca kaynağının balığın kendisi, ikincil kaynağın yem ve organik madde çürümesi olduğunu; iyonize olmayan amonyağın (UIA) iyonize formdan yaklaşık 100 kat toksik olduğunu, 0,05 mg/L üstünde balığa zarar verdiğini, 2,0 mg/L'de öldürdüğünü; sağlıklı tankta amonyağın sıfır olması gerektiğini söyler. Yeni biyofiltrenin 6–8 haftada olgunlaştığını, nitrifikasyon bakterilerinin oksijen ve alkaliniteye ihtiyaç duyduğunu, alkalinite 20 mg/L'nin altına inince çalışamadığını, nitritin 0,10 mg/L gibi düşük düzeyde toksik olduğunu, aşırı yemlemenin yüksek amonyağın başlıca nedeni olduğunu belirtir.
Sınır: Yayın 1990'da çıkmış, 2012'de gözden geçirilmiş; havuz ve tank ağırlıklı.
Kaynağa git ↗