pH, KH ve karbondioksit birlikte okunur
Karbondioksit suda çözündüğünde zayıf bir asit oluşturur, bu yüzden CO2 arttıkça pH düşer. Merck Veteriner El Kitabı bu ilişkiyi açıkça vurgular: CO2 miktarı değiştikçe suyun pH'ı da değişir. Balıkların solunumu, bakterilerin atığı parçalaması ve gece bitkilerin solunumu suya CO2 ekler; gündüz fotosentez ise CO2'yi kullanıp pH'ı yükseltir.
Alkalinite, akvaryumcuların KH ya da karbonat sertliği dediği değer, suda bu asitliği tamponlayan bikarbonat ve karbonat miktarıdır. Merck'e göre toplam alkalinite 50 mg/L CaCO3'ün altındayken suyun tampon gücü büyük pH dalgalanmalarını önlemeye yetmez. Çoğu balık için 100–250 mg/L arasındaki orta alkaliniteyi önerir. Akvaryum kitlerindeki dKH birimiyle 1 dKH yaklaşık 17,9 mg/L CaCO3'e karşılık gelir; yani 100 mg/L yaklaşık 5,6 dKH'dir.
pH neden düşer?
Nitrifikasyon bakterileri amonyağı işlerken bikarbonat tüketir. Merck'in tarif ettiği 'eski tank sendromu' bunun uzun vadeli sonucudur: su değişimleri küçük ve seyrek olduğunda, özellikle proteinli yemle beslenen büyük balıkların tutulduğu tanklarda biyofiltre alkaliniteyi tüketir ve pH giderek düşer. Alkalinite azaldıkça biyolojik filtrasyon da zayıflayabilir; UF/IFAS kaynağına göre alkalinite 20 mg/L'nin altına inince nitrifikasyon bakterileri çalışamaz.
Kalabalık ve havalandırması zayıf bir tankta biriken karbondioksit de pH'ı aşağı çeker. Merck 12 mg/L'nin üzerindeki CO2'yi balık için toksik kabul eder; yüksek CO2'ye maruz kalan balıklar uyuşuk, hatta yönünü şaşırmış görünebilir.
pH yükselince ne olur?
Yüksek pH tek başına da stres yaratabilir ama asıl önemli sonucu amonyak üzerindedir. Toplam amonyak içindeki toksik NH3 payı pH yükseldikçe hızla artar. Emerson ve arkadaşlarının denge hesabına göre 25 °C'de bu pay pH 7'de yaklaşık %0,6, pH 8'de yaklaşık %5, pH 9'da yaklaşık %36'dır. Merck de ev akvaryumunda 1 mg/L toplam amonyağın pH 8,5'i aşınca ciddi bir endişeye dönüştüğünü belirtir. pH'ı yüksek bir tankta amonyak testini ihmal etmemek bu yüzden önemlidir.
Güvenli aralık ve değişim hızı
Merck tatlı su balıkları için genel aralığı 6,5–9,0, deniz akvaryumu için 7,8–8,3 olarak verir; birçok türün öldürücü sınırları yaklaşık pH 4 ve 10'dur. Türlerin doğal sularına göre tercihleri farklıdır; yumuşak ve asidik sulardan gelen türlerle sert ve bazik sulardan gelen türlerin aynı tankta tutulması uzun vadede birini zorlar.
pH'ı hızla bir hedefe çekmeye çalışmak çoğu zaman düşük pH'tan daha fazla stres yaratır. Merck, eski tank sendromunda pH şokundan kaçınmak için düzeltmenin günlük küçük su değişimleriyle kademeli yapılmasını önerir. Su değişimi yaparken yeni suyun pH ve KH'sinin tanka yakın olması bu yüzden önemlidir.
İlk adımlar
Sık sorulanlar
pH'ım sabah düşük, akşam yüksek. Bu normal mi?
Bitkili tanklarda gündüz fotosentez CO2'yi kullanıp pH'ı yükseltir, gece solunum CO2 ekleyip pH'ı düşürür. KH yeterliyse bu dalgalanma küçük kalır; fark büyükse önce KH'ye bakmak gerekir.
pH düşürücü ya da yükseltici kullanmalı mıyım?
pH'ın neden değiştiğini bilmeden yapılan kimyasal müdahaleler, KH düşükse kısa sürede geri döner ve ani değişim balığı zorlar. Önce KH, amonyak ve su değişimi alışkanlığı gözden geçirilmelidir.
Kaynaklar
Bulgu: Düşük çözünmüş oksijen ve yüksek amonyağın balığı en doğrudan öldüren iki su değeri olduğunu söyler. Referans değerler: DO >5 mg/L; TAN 0 mg/L (tatlı suda çoğu durumda <1 mg/L tolere edilir; pH 8,5 üzerindeyse sorun); hesaplanan NH3 0,05 mg/L'de solungaç dokusunda değişiklik, 2 mg/L birçok balık için öldürücü; nitrit >0,1 mg/L toksik ve methemoglobin (kahverengi kan) yapar, klorür solungaçta nitritle yarışır; nitrat tatlı suda <20 mg/L (kitler çoğu kez NO3-N verir, ×4,4); pH tatlı suda 6,5–9,0, öldürücü sınırlar yaklaşık 4 ve 10; alkalinite ≥100 mg/L CaCO3, <50 mg/L'de tampon yetersiz; CO2 >12 mg/L toksik; klor/kloramin 0,02 mg/L'de olumsuz etki, 0,04 mg/L'de ölüm; H2S 0,5 mg/L'de akut ölüm, her tespit ciddi; sıcaklık değişimi saatte en fazla 1 °C.
Sınır: Veteriner hekimlere yönelik genel referans; türler arası farklar büyük, değerler genel yol göstericidir.
Kaynağa git ↗Bulgu: Yeni tank sendromunun genellikle kurulumdan sonraki ilk 6 haftada amonyak ya da nitrit yükselmesiyle görüldüğünü, tropikal tankta biyofiltrenin oturmasının 8 haftayı bulabileceğini söyler; balıksız döngüde amonyak 1–5 mg/L'ye getirilip amonyak ve nitrit sıfırlanana dek test edilir. Eski tank sendromunda küçük ve seyrek su değişimiyle biyofiltre bikarbonatı tüketir, alkalinite azalır ve pH düşer.
Sınır: Klinik rehber; süreler sıcaklığa ve sisteme göre değişir.
Kaynağa git ↗Bulgu: Amonyağın başlıca kaynağının balığın kendisi, ikincil kaynağın yem ve organik madde çürümesi olduğunu; iyonize olmayan amonyağın (UIA) iyonize formdan yaklaşık 100 kat toksik olduğunu, 0,05 mg/L üstünde balığa zarar verdiğini, 2,0 mg/L'de öldürdüğünü; sağlıklı tankta amonyağın sıfır olması gerektiğini söyler. Yeni biyofiltrenin 6–8 haftada olgunlaştığını, nitrifikasyon bakterilerinin oksijen ve alkaliniteye ihtiyaç duyduğunu, alkalinite 20 mg/L'nin altına inince çalışamadığını, nitritin 0,10 mg/L gibi düşük düzeyde toksik olduğunu, aşırı yemlemenin yüksek amonyağın başlıca nedeni olduğunu belirtir.
Sınır: Yayın 1990'da çıkmış, 2012'de gözden geçirilmiş; havuz ve tank ağırlıklı.
Kaynağa git ↗Bulgu: Toplam amonyak içindeki iyonize olmayan (NH3) payın pH ve sıcaklıkla nasıl değiştiğini hesaplayan denge bağıntısını verir; UF/IFAS FA16'daki çarpan tablosu bu veriden türetilmiştir. Sayfadaki yüzde örnekleri bu bağıntıyla hesaplanmıştır (25 °C'de pH 7'de ≈%0,6, pH 8'de ≈%5, pH 9'da ≈%36).
Sınır: Saf su için kimyasal denge; tuzluluk ve iyon gücü sonucu biraz değiştirir. Künye Crossref'ten doğrulandı, yüzdeler bağıntıdan hesaplandı.
DOI: 10.1139/f75-274 ↗