Filtredeki bakteriler kimler?
Biyolojik filtrede iki temel iş yapılır: amonyağı nitrite çevirmek ve nitriti nitrata çevirmek. Bu işleri yapan bakteriler, inorganik azotu oksitleyerek enerji elde eden kemolitotrof gruplardır ve filtre malzemesinin yüzeyinde ince bir biyofilm içinde yaşar.
Akvaryumlar üzerine yapılan moleküler çalışmalar tabloyu beklenenden karmaşık gösterdi. Deniz akvaryumlarında Nitrosomonas europaea ve yakınları her örnekte bulunurken, tatlı su akvaryumlarında bu grup yalnızca birkaç örnekte saptandı. Sonraki çalışmalarda tatlı su akvaryumlarında nitriti oksitleyenlerin Nitrospira benzeri bakteriler, amonyağı oksitleyenlerin önemli bir kısmının ise Nitrosomonas marina benzeri suşlar olduğu gösterildi. Olgun akvaryumlarda bu amonyak oksitleyiciler hücrelerin %2'si ya da daha azıydı; küçük bir topluluk büyük bir iş görüyor.
Probiyotik bakteriler nasıl farklı?
Bacillus gibi probiyotik bakteriler organik maddeyle beslenen heterotroflardır. Laboratuvarda bazı Bacillus suşlarının amonyum, nitrit ve nitratı ortamdan uzaklaştırabildiği gösterildi; ancak bu deneylerde karbon kaynağı ayrıca eklendi ve sonuç karbon kaynağına göre değişti. Bu yol filtredeki nitrifikasyondan farklıdır ve uzaklaşan azotun bir kısmı bakteri hücresine katılıyor olabilir.
Ayrıca probiyotik çalışmalarının çoğunda bakteriler suya değil yeme katıldı ve bağırsak üzerinden etkileri incelendi. Yani 'yararlı bakteri' etiketi altında birbirinden çok farklı işler için tasarlanmış ürünler bulunuyor. Kısaca karşılaştırmak gerekirse:
- Nitrifikasyon bakterileri amonyak ve nitriti oksitler, filtre yüzeyinde biyofilm kurar ve yeni bir sistemde yerleşmeleri haftalar alır.
- Bacillus probiyotikleri organik maddeyle beslenir, spor oluşturabilir; bazı suşları laboratuvarda azotlu bileşikleri uzaklaştırır ve çoğunlukla yem yoluyla test edilmiştir.
Bakteri takviyeleri hakkında ne biliniyor?
Merck Veteriner El Kitabı, yeni bir sistemde biyofiltreyi başlatmak için güvenilir bir kaynaktan nitrifikasyon bakterisi eklemeyi, bakterileri balıktan önce yem ya da amonyum klorürle beslemeyi veya balıkları yavaş yavaş eklemeyi yöntemler arasında sayıyor.
Ürünlerin içeriği ise her zaman beklendiği gibi davranmıyor. 1998'de yayımlanan bir çalışmada Nitrobacter içeren ticari bir preparat eklenen akvaryumlarda Nitrobacter gelişmedi; nitrit oksidasyonunu yine Nitrospira benzeri bakteriler üstlendi. Buna karşılık akvaryumdan elde edilen amonyak oksitleyici kültürler yeni akvaryumda amonyak oksidasyonunun başlamasını hızlandırdı. Hakem değerlendirmesinden henüz geçmemiş güncel bir çalışma da piyasadaki bir takviyenin bakterilerinin biyofiltrede nadiren saptandığını, akvaryuma uyumlu kültürlerin ise yerleşip kalıcı olduğunu bildiriyor.
Pratikte ne yapmalı?
Yeni bir akvaryum kuruyorsanız ihtiyacınız olan şey nitrifikasyon topluluğudur; bunun için nitrifikasyon başlatıcıları, balıkları aşama aşama eklemek ve sabır işe yarar. Bu dönemde amonyak ve nitriti her gün izlemek gerekir.
Olgun bir akvaryumda ise öncelik, filtre bakterilerini korumaktır: filtre malzemesini musluk suyuyla yıkamamak ve hepsini aynı anda değiştirmemek gerekir. Bacillus probiyotiği kullanılacaksa, çalışan bir biyofiltrenin yanında ek bir unsur olarak düşünülmeli.
İlk adımlar
Sık sorulanlar
Bacillus içeren bir ürün filtremi olgunlaştırır mı?
Bunu gösteren bir akvaryum çalışması bulamadık. Filtreyi olgunlaştıran şey, amonyak ve nitriti oksitleyen nitrifikasyon bakterilerinin biyofilmde yerleşmesidir.
İki ürün grubunu birlikte kullanabilir miyim?
Birlikte kullanımı akvaryumda inceleyen bir çalışma bulamadık. Her iki ürünü de etiketine göre kullanmak ve amonyak ile nitriti ölçerek sonucu izlemek en güvenli yaklaşımdır.

Sindirim sisteminde mikrofloranın düzenlenmesine yardımcı olur. Bağışıklık sistemini destekler. Akvaryum suyuna katılarak kullanılır: her 10 litre suya 1 damla, 3 günde bir yenilenir. Bu bir ilaç değil, yem katkı maddesidir; tedavi amaçlı kullanılamaz.
Ürünü inceleKaynaklar
Bulgu: Balık amonyağı solungaçtan suya verir; test kitleri TAN ölçer ve TAN içindeki zehirli NH3 oranı pH ve sıcaklıkla artar. Tatlı su balıkları genelde TAN <1 mg/L'yi tolere eder, hesaplanan 0,05 mg/L NH3 solungaçta doku değişikliğine yeter; nitrit >0,1 mg/L risklidir. Aşırı yemleme ve biyofiltre arızası NH3 artışının sık nedenleridir; yeni tank sendromunda ilk 2-3 haftada amonyak, ardından nitrit yükselir. Amonyak bakteriyel aerobik süreçlerle nitrite ve nitrata dönüşür; nitrat su değişimi, anaerobik bakteri etkinliği ya da canlı bitkilerle uzaklaşır. Nitrit sorunlarında su değişimi ve filtre bakımı önerilir; yetersiz su değişimi 'eski tank sendromu'na (alkalinite tükenmesi) yol açabilir. Çözünmüş oksijen >5 mg/L çoğu balık için uygundur. Yeni sistemde güvenilir kaynaktan nitrifikasyon bakterisi eklemek, bakteriyi balıktan önce beslemek ya da balığı yavaş eklemek yöntemler arasında sayılır.
Sınır: Genel veteriner başvuru kaynağı; eşikler türe göre değişebilir.
Kaynağa git ↗Bulgu: 84 günlük denemede B. subtilis büyümeyi değiştirmedi; yüksek stok yoğunluğunda plazma lizozim ve fagositik aktiviteyi artırdı. Bakteri yemde depolama ve mideden geçişte canlı kaldı.
Sınır: Büyüme etkisi yok; büyüme iddiası için kullanılmadı.
DOI: 10.1016/j.fsi.2014.05.025 ↗Bulgu: Deniz akvaryumu biyofiltrelerinde Nitrosomonas europaea ve yakınları her örnekte bulunurken, tatlı su akvaryumlarında bu grup yalnız iki örnekte saptandı; tatlı su akvaryumlarındaki amonyak oksidasyonunun klasik olarak varsayılan bakterilerle açıklanamadığı sonucuna varıldı.
Sınır: 1996 tarihli moleküler yöntemler; sonraki çalışmalar tabloyu genişletti.
DOI: 10.1128/aem.62.8.2888-2896.1996 ↗Bulgu: Tatlı su akvaryumlarında nitriti nitrata çeviren bakterilerin Nitrobacter değil, Nitrospira benzeri bakteriler olduğu; Nitrospira'nın ortaya çıkışının nitrit oksidasyonunun başlamasıyla eşleştiği gösterildi. Nitrobacter içeren ticari bir preparat eklenen akvaryumlarda Nitrobacter gelişmedi.
Sınır: Akvaryum biyofilmi çalışması; o dönemin ticari ürünüyle sınırlı.
DOI: 10.1128/aem.64.1.258-264.1998 ↗Bulgu: Tatlı su akvaryumlarından zenginleştirilen amonyak oksitleyici bakteriler yeni kurulan akvaryumlara eklendi; Nitrosomonas marina benzeri suşu içeren kültürler amonyak oksidasyonunun başlamasını en etkili biçimde hızlandırdı. Olgun akvaryumlarda bu bakteriler hücrelerin %2 ya da daha azını oluşturuyordu.
Sınır: Belirli zenginleştirme kültürleri; ticari ürünlerin genel değerlendirmesi değil.
DOI: 10.1128/aem.67.12.5791-5800.2001 ↗3 kaynak daha
Bulgu: Havuz çamuru ve karides bağırsağından taranan 12 Bacillus izolatından altısı laboratuvar ortamında inorganik azotu verimli uzaklaştırdı; uzaklaştırma sırası nitrit > amonyum > nitrat idi ve nitrit birikmedi. En uygun karbon kaynağı azot türüne göre değişti; bir suş devirdaim akuakültür suyunda da amonyum ve nitriti uzaklaştırdı.
Sınır: Laboratuvar besiyeri; karbon kaynağı eklenmiş koşullar. Akvaryumda balıkla deneme yok.
DOI: 10.1007/s12010-022-03877-w ↗Bulgu: Zebra balıklı yeni akvaryumlara eklenen nitrifikasyon kültürleri amonyak ve nitrit tepe değerlerini düşürdü; etki en yüksek dozda belirgindi. Mevcut ticari bir takviyenin bakteri dizileri biyofiltrede nadiren saptanırken, denenen comammox Nitrospira ve arke kültürleri yerleşip kalıcı oldu. Ticari nitrifikasyon takviyelerinin içerik ve etkinliğinin yeterince tanımlanmadığı belirtiliyor.
Sınır: Hakem değerlendirmesinden geçmemiş ön baskı; Bacillus değil, nitrifikasyon bakterileri.
DOI: 10.64898/2026.10.08.757816 ↗Bulgu: Heterotrof nitrifikasyon-aerobik denitrifikasyon yapan bakterilerde sudan kaybolan azotun bir kısmının gaza dönüşmek yerine bakteri biyokütlesine katılmış olabileceğini; azot dönüşüm yollarının bir bölümünün kanıtının sınırlı olduğunu ve sonucun karbon kaynağı, C/N oranı, sıcaklık, pH ve oksijene göre değiştiğini belirtiyor.
Sınır: Atık su odaklı derleme; balık çalışması değil.
DOI: 10.3390/microorganisms14102174 ↗